Mây trắng bay về

I just met him last month during the Teen camp retreat. I also had a chance to hear his wonderful voice inviting the big bell during this retreat. He looked much older than the last time we met on Tet holiday. We will miss you, dear Brother.

Below is the announcement from the Sister about his departure. Such a loving and touching note.

****

Beloved monastic Br. Phap De from Deer Park Monastery (also known as Young Brother) recently continued onto a new form last Thursday. The following is a letter that Sr. Mai Nghiem wrote to the community about the day of his continuation
-----------------
Dear all,
Our beloved Brother Phap De was taken off the oxygen support and continued on his journey 8 minutes before 7pm , CAL time. ...
Just on time to go invite the big temple bell at 7pm :) :) :)

A beautiful representation of the fourfold Sangha was there, together with his sister, his daughter Jessica and her mom.

We spent some time to share with him many fun, joyful and touching memories, and sing songs before they took off the tube and then did some chanting.

We chanted the Heart Sutra, May the Day Be Well, and Namo, and he passed very peacefully during the chanting. Then everyone had a chance to give him a hug, a kiss, or to hold his hand. It was simple and powerful.

At 7:30 our 200 retreatants were doing the Touching of the Earth and placing their object on the Ancestral Altar...

Thay Phap De's voice is still echoing in the hidden valley, strong, powerful and as alive as ever.

May we all touch peace in our heart.

Your sister, Mai Nghiem
---------------------------
Click the following link to read more about Br. Phap De's life.
http://www.tnhtour.org/…/meet-the-monastics-brother-phap-de/

Ngọn nến mỉm cười - Sư cô Đẳng Nghiêm

Lần trước, đi khóa tu người Việt ở Lộc Uyển, mình có duyên đọc được quyển Áo Vách Núi. Trong đó là các bài chia sẻ của sư cô Đẳng Nghiêm trên con đường tu học của cô. Mình học được cách làm quen với mình, với hơi thở của mình. Mình xin phép cô chia sẻ lại ba bài viết của cô ở đây, mong rằng nó sẽ mang lại ít nhiều lợi ích cho những người thương của mình khi đọc được bài này. 

Cùng một chủ đề đây : 

NỬA ĐỜI VE SẦU

HÃY HỎI CON NGỰA

******

NGỌN NẾN MỈM CƯỜI

Thắp sáng ngọn nến

      Tôi vừa thắp lên một ngọn nến và ngồi im lặng trong vài phút để nhìn nó. Khi nào rảnh rỗi, các bạn cũng có thể làm như vậy để quan sát và học hỏi nhiều điều về một ngọn nến. Trước hết, khi vừa được thắp sáng, ngọn lửa ở đầu bấc bùng cháy rất mạnh và chúng ta thấy cây nến có một ngọn lửa lớn. Nhưng chỉ sau đó vài giây, ngọn lửa nhỏ lại và trông yếu hơn, không còn sáng rực như lúc đầu. Nhưng rồi sau một thời gian ngắn, khi sáp bắt đầu tan chảy, ngọn lửa lại dần dần cháy mạnh hơn, cao hơn. Tuy nhiên, đôi khi vì sáp của nến không kịp tan nên ngọn lửa cứ nhỏ dần, nhỏ dần như sắp tắt. Trong trường hợp này tôi thường đốt một cây nhang để lửa từ cây nhang làm chảy sáp và khi ngọn lửa của nến cháy mạnh hơn, nó có thể tự nó làm tan chảy sáp để tiếp tục duy trì ngọn nến.

      Sự tu tập của chúng ta cũng có thể xảy ra tương tự như vậy. Khi chúng ta mới bắt đầu thực tập – cũng như khi bắt đầu yêu – ngọn lửa trong tâm tỏa sáng rực rỡ và mạnh mẽ, nhưng như bạn thừa biết, theo thời gian nó sẽ yếu dần và tắt lịm. Nếu không có sáp, hoắc sáp không tan kịp, không có chất liệu nuôi dưỡng dây bấc thì tình yêu đó, sự trân quý và niềm đam mê đó sẽ chết. Vậy làm sao để ngọn lửa của thuở ban đầu tiếp tục cháy mãi? Chúng ta cần nhớ rằng tuy đã có sáp nhưng phải có thời gian để sáp tan chảy và nuôi ngọn lửa. Nhiều người trong chúng ta vẫn thường nói: “Tôi đã gặp Sư Ông 20 năm trước đây.” Nhưng dù đã thực tập 15 năm, 10 năm hoặc 5 năm, chúng ta cũng cần phải ngồi xuống và tự hỏi mình: Trong 20 năm hoặc 5 năm vừa qua, tôi đã thật sự tu luyện thân tâm tôi được bao nhiêu? Ngọn lửa bùng cháy một thời gian rồi sau đó yếu dần và tắt ngúm? Hay là ngọn lửa vẫn được duy trì, vẫn còn cháy âm ỉ và đều đặn ngày này qua ngày khác? Hai trường hợp này khác nhau rất xa, phải không bạn? Tôi thường nghe nhiều người nói: “Tôi biết rồi, nghe rồi về hơi thở chánh niệm, nhưng…” Khi nghe người ta nói như thế, chúng ta biết rằng họ đã không duy trì sự thực tập một cách bền bỉ sâu sắc. Họ đã không giữ cho ngọn lửa cháy liên tục và ổn định trong cuộc sống hàng ngày của họ. Họ chỉ cố gắng trong giây lát, hoặc trong một thời gian ngắn, sau đó họ bỏ dở, và theo đuổi những cái khác. Đôi khi họ tham dự một khóa tu, thắp sáng ngọn lửa lên một lần nữa nhưng rồi lại thờ ơ để cho nó tắt thêm một lần nữa. Vì vậy, chúng ta hãy thường xuyên nhìn lại chính mình và tự hỏi: “Tôi đã thực tập đến đâu? Có phải ngọn lửa vẫn còn, dây bấc vẫn còn và sáp đang tiếp tục tan chảy?”

      Hôm nay tôi xin chia sẻ với các bạn về chủ đề “về nhà,” về với niềm vui chân thật và chốn thiêng liêng. Cách đây ba ngày, tại Tu viện Bích Nham vào một ngày tuyết rơi, tôi bị bệnh phải nằm trên giường và tôi đã làm bài thơ này:

Tôi Vẫn Còn Đây

Tôi đã viết bài thơ hay nhất

trong giấc ngủ của tôi

tôi biết điều đó vì tôi đã nói với mình như vậy.

Tôi đã viết bài hát hay nhất 

trong giấc mơ của tôi

tôi cố gắng ghi nhớ, nhưng đã quên mất lời lúc tôi vừa thức dậy.

Vì thế, tôi cố gắng sống cuộc đời bình thường của tôi

qua từng hơi thở dễ chịu hoặc ì ạch, 

dù niềm đau và nỗi lo đôi khi không dừng lại,

trong mỗi tiếp xúc như thể đó là lần cuối,

ôm trọn nước mắt lẫn tiếng cười…

Và tôi đã tiếp xúc 

với tình yêu tuyệt vĩ

khi tôi tỉnh thức.

Bạn thấy gì? Nghe gì?

       Hôm qua trong một buổi trao đổi, có một câu hỏi được nêu lên: “Trong khi tu học, quý thầy quý sư cô có nghe, có thấy được những gì khác thường không?” Bạn biết không, trong ngành tâm thần học, nếu bạn nghe một cái gì đó mà những người khác không nghe, đó là tiếng động ảo giác (auditory hallucination). Nếu bạn nhìn thấy một cái gì đó mà những người khác không thấy, cái đó gọi là hình ảnh ảo giác (visual hallucination). Vì vậy, trên thực tế, chúng ta không tu học để nhìn và nghe những điều không có thật và đã do những hiện tượng huyền bí, siêu nhiên hay thực tế ảo đem lại (transcendental, supranormal phenomena or virtual reality). Chúng ta không tìm kiếm những điều đó bởi vì chúng phát xuất từ tâm khi tâm bị kích thích quá độ. Não bộ tiết ra quá nhiều chất dẫn truyền thần kinh (neurotransmitters), làm cho chúng ta thấy và nghe những điều không có thực. Chúng ta không thực tập để có những trạng thái của tâm như vậy mà chúng ta thực tập để thấy sự vật như chúng đang là, để nghe những tiếng động hoặc lời nói như chúng đang là. Điều này trong kinh gọi là “Như thị” (suchness). Như thị có nghĩa là “đang là” (as it is). Khi nhìn vào một cái gì đó, thông thường chúng ta không thấy được như nó đang là. Khi bạn nhìn vào một bình hoa, bạn thấy gì? Ngay lập tức bạn chỉ thấy một thể loại (category) của hoa, bạn thấy và biết đây là hoa hồng, hoặc đây là hoa lan. Nhưng bạn không thấy một bông hoa nào rõ ràng như nó đang là, đang như thị, đang biểu hiện nhiệm mầu trong giây phút bạn nhìn. Bởi vì não chúng ta đã được lập trình (programmed), đã ghi rõ để biết: Đây là hoa, đây là lá, đây là tiếng chuông, đây là vợ, đây là con, đây là bạn, đây là một danh mục, v.v… Nhưng tất cả các thứ đó chỉ là những thể loại, và khoa học gọi chúng là những thể loại bất biến (invariable categories). Bất biến bởi vì nó cố định, đã được lập trình trong não và chúng ta chỉ nhìn thấy những thể loại không có sự sống. Trong khi thực tập, chúng ta phải biết cách làm sao cho tâm dừng lại và tĩnh lặng, để khi bạn mở mắt và nhìn một bông hoa hoặc một hiện tượng, bạn có thể thấy nó như đang là trong giây phút đó. Bạn không nhìn nó với tri giác hoặc kinh nghiệm của quá khứ vì trước đây bạn đã thấy nó, đã biết đến, đã từng trải nghiệm với nó. Khi nhìn một người đàn ông, bạn có thể liên tưởng đến một người hay một sự kiện nào đó trong quá khứ và bạn thầm nghĩ: “Người đàn ông này trông giống như người đàn ông đã đi qua trong đời tôi – người đã mang lại cho tôi nhiều hạnh phúc (hoặc khổ đau cùng cực).” Khi bạn nghe một câu nói nào đó, bạn nghe nó trong thời điểm này hay nghe từ quá khứ? Có phải câu nói bạn vừa nghe đã nhắc nhở bạn về một cái gì đó đẹp đẽ, khổ đau hoặc hạnh phúc?

       Chúng ta đang tìm kiếm gì đây? Chúng ta muốn thấy những điều phi thường, muốn nghe những chuyện phi thường? Hay là chúng ta muốn trải nghiệm những tình huống phi thường? Bạn cho rằng những điều này đang ở đâu? Nếu bạn cứ tiếp tục tưởng tượng và tìm kiếm như vậy, trọn đời bạn cũng không thể tìm thấy chúng. Những điều mà bạn tìm kiếm, thực ra nó đang có sẵn ở đây, ngay trong cơ thể và xung quanh bạn. Nhưng bạn không nghe và thấy chúng bởi vì bạn không nghe và thấy như chúng đang là mà chỉ nghe và thấy cái thể loại bất biến của chúng. Đó là lý do tại sao chúng ta không tiếp xúc được với niềm vui và sự thiêng liêng của sự sống. Trong cuộc sống hàng ngày, bạn có thể thực tập để trở về với hơi thở vì đó là một điều cơ bản nhưng mầu nhiệm. Bạn bắt đầu thở khi vừa mới lọt lòng mẹ; và nếu khi đó bạn không khóc, người y tá hoặc bác sĩ sẽ đánh vào mông để làm bạn khóc vì đó là hơi thở vào đầu tiên trong đời sống của bạn. Từ đó đến nay, bạn đã thở vào thở ra biết bao nhiêu lần nhưng không hề có ý thức và xem đó là chuyện bình thường, không cần để ý đến. Nhưng bạn có bao giờ bị bệnh và cảm thấy không còn hít thở được dễ dàng, ngực bạn quá nặng hoặc cổ họng quá hẹp và bạn đang thở nặng nề, đứt đoạn và bạn phải khó nhọc lắm mới hít được một ít không khí vào buồng phổi? Trong giây phút đó, bạn có còn tìm kiếm những gì phi thường và siêu phàm? Hay là bạn chỉ muốn được thở dễ dàng, bình thường như trước? Nhưng chính những điều bình thường mà trước đây bạn không quan tâm vì xem chúng quá tầm thường sẽ trở thành những niềm vui sâu sắc và sự linh thiêng (sacredness) khi bạn biết ý thức, khi bạn có chánh niệm và lòng biết ơn. Nhiều hiện tượng có thể không mang một ý nghĩa nào cả khi bạn không có mặt ở đó. Nhưng khi bạn hết lòng để ý đến chúng, khi tâm của bạn tĩnh lặng, và bạn trải nghiệm điều gì đó như nó đang là, thì đây là tất cả những điều bạn đang mong ước và nó rất thiêng liêng. Nhưng bạn vẫn muốn một cái gì đó phi thường và nhanh chóng hơn, phải không? Tuy nhiên, với kinh nghiệm của tôi, chính trong những điều bình thường giản dị hàng ngày, từ thời điểm này đến thời điểm khác, từ hơi thở này qua hơi thở khác mà tôi tiếp xúc được với niềm vui, sự thiêng liêng và ý nghĩa của sự sống.

Mẹ đau trong tôi

      Khi mẹ tôi chỉ vào khoảng 34 tuổi, mẹ tôi đã có rất nhiều cơn đau nhức trong cơ thể. Lúc đó, tôi chỉ mới 10 tuổi và em trai của tôi 7 tuổi. Mẹ bảo chúng tôi bước dẫm lên cơ thể mẹ để làm dịu những cơn đau nhức, và cả hai chị em chúng tôi đã bước lên thân mẹ trong khi bà đang nằm xuống. Chúng tôi thản nhiên “đi” trên lưng mẹ, vừa bước tới bước lui vừa nhún nhún vừa nói chuyện. Tôi không có ý thức gì về mẹ và cơn đau của mẹ đang ở ngay dưới chân tôi. Đôi khi tôi lại muốn đi cho nhanh, bước cho mạnh để mẹ hết đau và tôi có thể chạy ra sân chơi. Nhưng nhiều năm sau, khi tôi ở tuổi 30, tôi bắt đầu phát hiện nhiều sự đau nhức, ray rứt trong các khớp trong các cơ bắp, tôi cảm thấy rất bực bội, khó chịu. Sau khi tôi xuất gia, một hôm tôi đang ngồi thiền thì một cái thấy đã đến với tôi. Cái “thấy” (tuệ giác, insight) có nghĩa là một cái nhìn có thể mang ánh sáng rọi vào một cái gì đó quá bình thường, một cái gì đó đã làm bạn tổn thương, những kinh nghiệm bạn đã đi qua trong nhiều năm nhưng bạn chỉ nhìn thấy chúng từ một góc độ, một khía cạnh bất di bất dịch. Nhưng với cái thấy từ một khoảng tĩnh lặng của tâm, bất chợt mọi thứ trở nên mới mẻ như bạn chưa hề trông thấy chúng, như bạn vừa tiếp xúc với chúng lần đầu. Cái thấy này có công năng cởi trói những thù hận, hiểu lầm, trách móc; đưa bạn đến một bước ngoặc mới trong cuộc đời, có nhiều tha thứ hơn, nhiều tự do hơn. Nhưng bạn phải thực tập có ý thức về những gì bạn đang làm, đang nói, đang tư duy, về những điều rất bình dị mỗi ngày để cái thấy sáng đó có thể bùng cháy. Như vậy, ngày hôm đó khi đang ngồi một mình, tôi nhận ra tôi đang trải qua cơn đau của mẹ tôi, người mẹ đã qua đời khi tôi vừa 12 tuổi. Hơn 20 năm đã trôi qua, nhưng bây giờ tôi đang trải nghiệm chính những cơn đau của mẹ ngay trong các khớp xương, cơ bắp, và hình hài của tôi. Ngay trong giây phút đó, tôi cảm thấy một sự kết nối thân tình và sâu xa mà tôi chưa bao giờ cảm nhận với mẹ tôi, ngay cả khi mẹ còn sống. Mẹ tôi không bao giờ có thời gian để ở nhà với chúng tôi. Mẹ phải đi làm suốt ngày, năm này qua năm khác cho đến khi mẹ chết. Vì vậy, tôi không bao giờ được hưởng những giờ phút thương yêu gần gũi bên mẹ. Nhưng giờ đây, cơ thể của mẹ đang sống lại trong cơ thể tôi, nên tôi cảm thấy rất thân thương, rất gần, rất ấm áp; sự hiện hữu của mẹ đã trở thành linh thiêng đối với tôi. Tôi thấy sự đau đớn nhức mỏi trong tôi bỗng nhiên trở thành những cảm giác gần gũi, linh thiêng chứ không còn là một gánh nặng như trước. Sự đau đớn đã trở thành một nhịp cầu vô hình kết nối giữa mẹ và tôi, và tôi học hiểu và thương mẹ tôi ngay trong hình hài của chính mình. Bạn cũng sẽ tìm thấy niềm vui và sự  thiêng liêng từ trong những điều bình thường giản dị khi bạn có mặt thực sự trong thời điểm đó để tiếp xúc với chúng. Bạn cũng có thể tìm được niềm vui và sự linh thiêng trong những khổ đau mất mát mà bạn đi qua.

Ôm đứa con tật nguyền

       Hồi đó tôi có làm nội trú (internship) ở bệnh viện Kikuyu Hospital ở nước Kenya, Phi châu và đã chứng kiến một phụ nữ trẻ chỉ mới 18 tuổi sinh đứa con đầu lòng. Thường thì các nước nghèo không có chương trình chăm sóc phụ nữ trước khi sinh, và họ cũng không hề đi bác sĩ để khám thai thường xuyên. Hôm đó cô ta sinh rất khó nên chúng tôi phải mổ để lấy đứa bé ra, và chúng tôi thấy đứa bé đã bị bệnh tràn dịch não (hydrocephalus). Có nghĩa là não thất bị chặn và dịch thủy không thể lưu thông bình thường và do đó, đầu đứa bé đã bị nở lớn ra. Đứa bé được sinh ra với một cơ thể có kích thước bình thường nhưng với một cái đầu lớn gấp ba lần, trông rất kỳ quặc, dễ sợ, và khủng khiếp; khi tôi mới nhìn đứa bé đó, tôi cũng phải giật mình. Nhưng tôi thấy cô gái mười tám tuổi này đã nâng đứa con đầu lòng của cô lên một cách vô cùng trìu mến và nhẹ nhàng. Cô ôm đứa bé vào lòng, cô nâng niu và đỡ cái đầu kỳ dị của con mình lên rồi dịu dàng áp má cô vào đó. Mặc dù cô biết đứa bé này không thể sống lâu nhưng cô ta vẫn hết lòng yêu thương đứa con tật nguyền này khi nó đang còn đó.

      Bạn có thể ôm ấp niềm khổ đau của bạn như thế không? Như ôm ấp đứa con riêng của bạn, như một cái gì đó mà bạn có thể chăm sóc, có thể có mặt với nó? Chúng ta không thể ruồng bỏ khổ đau, bạn biết chứ? Nhiều người nói rằng họ chỉ muốn quên đi nỗi khổ của họ. Nhưng nếu bạn quên đi khổ đau, có nghĩa bạn phải bị bệnh mất trí nhớ (dementia, amnesia), hoặc bị một vật gì đó đập mạnh vào đầu làm bạn tạm thời mất trí nhớ. Có những người thậm chí còn tìm cách phát minh ra loại thuốc có thể chích vào máu để ngăn chặn sự ghi nhận của một dữ kiện vào bộ nhớ, hoặc xóa bỏ một ký ức nào đó trong bộ nhớ. Nhưng thuốc nào có thể chỉ xoá đi những ký ức bạn không muốn có? Bạn có thật sự muốn xóa bỏ trí nhớ của mình không? Chúng ta tu học là để đừng quên lãng; chúng ta không tu học để có thể quên hoặc trở nên vô cảm. Chánh niệm hàng ngày là để có thể giúp chúng ta ôm ấp những đau nhức và khổ đau của mình, dù là ở phương diện thể chất hay tinh thần. Chúng ta có thể làm theo cách mà người phụ nữ trẻ Kenya đã ôm ấp đứa con của mình với tất cả sự dịu dàng và kiên nhẫn. Cô ta đã thật sự chấp nhận và thương yêu đứa con mình!

Mối tình cho sự sống

      Tôi đến nước Mỹ lúc tôi 16 tuổi rưỡi và tôi không nói được tiếng Anh ngoại trừ “How are you?” và “I am fine, thank you.” Lúc đó, tôi đang học lớp ngôn ngữ ESL (English as a Second Language) và có anh bạn trẻ hỏi tôi: “What are you doing?” (Cô đang làm gì vậy?), tôi đáp: “I am fine, thank you!” (Tôi khoẻ, cảm ơn). Năm phút sau tôi mới nhận ra lỗi của mình và tôi mắc cở đỏ mặt cả ngày hôm đó mỗi lần tôi thấy anh ta. Tôi đã dành nhiều năm để cố gắng học tiếng Anh, để học xong trung học, lên học Đại học, và vào trường Y. Do đó, thực sự tôi không có thời gian để chú ý đến thiên nhiên và trân quý thiên nhiên. Nhưng tôi đã may mắn có những người bạn rất yêu thiên nhiên và đã nhiều lần đưa tôi đi dạo chơi hoặc cắm trại trong các khu rừng; và đó là món quà lớn nhất mà những người thương tôi đã trao tặng cho tôi. Khi tôi về Làng Mai, Thầy của chúng tôi đã tiếp tục tưới tẩm hạt giống yêu thiên nhiên trong tôi. Trong cộng đồng chúng tôi có nhiều thầy và sư cô cũng yêu thiên nhiên, vì vậy chúng tôi giúp nhau phát triển tình yêu này. Thầy đã nói nhiều về Đất Mẹ và Cha Trời trong các bài kinh, bài tụng mới. Những gì tôi học được giúp tôi tiếp xúc sâu sắc hơn với tình yêu và lòng biết ơn của tôi đối với thiên nhiên. Trong gần 2 năm qua tôi bị bệnh Lyme, và chứng bệnh mãn tính (chronic illness) làm tôi rất mệt mỏi. Đôi khi tôi rất vui vẻ, hạnh phúc và có nhiều năng lượng, rồi chỉ vài phút sau là tôi đã thấy mệt, mất sức và không thể làm gì được. Tôi như một quả bóng đã bị xì hơi và xẹp xuống. Những khi tôi quá mệt mỏi và phải nằm xuống, tôi thích để màn cửa sổ kéo sang một bên để tôi có thể nhìn ra bên ngoài và thấy bầu trời, thấy mây và cây cối, và điều này giúp tôi nhớ rằng sự sống vẫn đang tiếp diễn. Dù tôi mạnh khỏe hay ốm đau, đang ngủ hay đang thức, hiện hữu hay không hiện hữu, sự sống vẫn tiếp tục không ngừng. Cuộc đời rất đẹp, và tôi luôn nhớ nghĩ điều này. Khi thấy tuyết rơi đầy trời và phủ kín mọi vật, tôi thì thầm: “Mẹ ơi, mẹ vừa khoác lên một chiếc áo choàng màu trắng tinh khôi xinh đẹp và thanh lịch! Cảm ơn mẹ cho con thưởng thức được điều đó.” Ngày qua ngày, tôi học cách tiếp xúc sâu sắc hơn với cái đẹp của sự sống, với mối tình tôi dành cho sự sống. Những khi nằm xuống, tôi thường nói: “Đất Mẹ thân yêu, xin hãy ôm ấp con, tiếp nhận những đau nhức trong cơ thể con, và giúp con ôm ấp chúng,” “Xin giúp con chăm sóc những niềm đau này và chấp nhận như chúng đang là.” Khi bạn có thể giao phó khổ đau của mình cho một cái gì đó bao la vĩ đại hơn so với cái thân hình trên dưới 1mét 7 này, bạn sẽ không còn cảm thấy quá cô đơn hoặc bị vướng mắc vào niềm đau nỗi khổ. Bạn sẽ không còn cảm thấy quá giận dữ hay thất vọng, vì bạn đã giao phó nó cho Đất Mẹ, cho Cha Trời, cho Bụt Tổ. Vì bạn là một phần của sự sống nên dù có gì xảy ra đi nữa, bạn vẫn sẽ tiếp tục hành trình với sự sống.

      Vào đêm Giao thừa năm nay, đại chúng xuất sĩ và cư sĩ huân tập để nghe lời cầu nguyện và thực tập Sám pháp địa xúc để tạ ơn Đất Mẹ. Trên đường trở về phòng, một cái thấy đã đến với tôi. Nhiều năm về trước, khi tôi còn nhỏ, tôi đã bước trên lưng mẹ tôi và tôi không hề quan tâm đến cơ thể của mẹ, không màng đến sự đau đớn của mẹ. Nhưng giờ đây tôi là một người đã trưởng thành, có học thức, có hiểu biết, nếu tôi đi bộ trên mặt đất và không biết rằng mình đang đi bộ trên mặt đất thì chẳng khác gì tôi của mấy chục năm về trước, đi trên lưng Mẹ mà không biết là đang đi, đang dẫm đạp lên cơ thể Mẹ, đang gây nhiều đau đớn cho Mẹ mà không hề biết đến điều đó. Trái đất là Mẹ của chúng ta. Một số người trong chúng ta chưa bao giờ được gặp mẹ và một số khác đã mất mẹ khi còn nhỏ hoặc khi đã lớn; nhưng chúng ta luôn luôn tìm kiếm mẹ. Ngay cả khi bạn còn có mẹ bên mình, có thể bạn vẫn không thấy hạnh phúc, không hài hòa với mẹ. Hoặc có thể là bạn không thể tha thứ cho những vụng về của mẹ, những nỗi khổ đau và buồn phiền mà mẹ đã trao truyền cho bạn. Vì thế, bạn hãy tiếp xúc với Đất Mẹ tuyệt vời này. Đất Mẹ có thua kém gì mẹ của bạn không? Người ta định nghĩa “mẹ” như thế nào? Đất Mẹ cung cấp tất cả mọi thứ, ngay cả cơ thể của chúng ta, nuôi dưỡng chúng ta hàng ngày, và cả không khí để chúng ta thở. Khi người mẹ ruột sinh ta ra, dây rốn đã được cắt ngay sau đó; nhưng với Đất Mẹ, dây rốn không bao giờ bị cắt. Tại sao? Bởi vì chúng ta vẫn còn nằm trong tử cung của Mẹ, trong vùng khí quyển bao la này, phải không? Ra khỏi bầu khí quyển là bạn mất hết mọi thứ, và không thở được là đời bạn chấm dứt! Vì vậy, chúng ta vẫn còn trong tử cung của Đất Mẹ chúng ta. Khi bạn thực sự tiếp xúc với Đất Mẹ và ý thức điều đó mỗi ngày, bạn sẽ không còn cảm thấy buồn khổ và cô đơn. Bạn sẽ không nói: “Tội nghiệp cho tôi, tôi không có mẹ.” “Tội nghiệp cho tôi, tôi đã mất cha khi còn nhỏ dại.” Hoặc: “Thật khổ cho tôi, cha mẹ tôi quá thô bạo.” Hãy nhớ rằng Đất Mẹ và Cha Trời luôn luôn có mặt đó cho chúng ta. Như vậy, khi đang đi trở về phòng, tôi bỗng nhận ra rằng bây giờ chưa phải là quá muộn để chăm sóc những gì đã thành quá khứ. Hồi đó tôi không nghĩ gì đến cơ thể và cơn đau của mẹ tôi, nhưng bây giờ tôi ý thức được cơ thể và sự đau đớn của Đất Mẹ nên tôi có thể hết lòng chăm sóc Đất Mẹ, hết lòng sống một cuộc sống đẹp nhất, sống một cách bình an, thanh thản nhất, để có thể bước trên thân Mẹ những bước nhẹ nhàng và đầy chánh niệm. Như vậy, một ngày nào đó, tôi sẽ không nhìn lại quá khứ và hối tiếc, nhất là vào thời điểm cuối cùng của cuộc đời, tôi sẽ không phải nói rằng: “Tôi đã không biết sống cuộc đời của tôi, tôi đã không tiếp xúc được với tình yêu trong cuộc đời.” Nhiều người đã thực sự khóc lóc hay gào thét trong giờ phút cuối cùng của họ; tiếng kêu gào của họ nghe rất rùng rợn, kinh khiếp. Tôi đã nhiều lần nghe các bệnh nhân nguyền rủa các bác sĩ và y tá và họ cứ la la hét hét mãi vì họ quá sợ hãi. Tôi cũng đã thấy nhiều bệnh nhân khi nằm trên giường bệnh, họ chỉ nhìn ra ngoài cửa phòng để chờ một ai đó đến; nhưng ngày này qua ngày khác vẫn không có người nào đến, thậm chí vợ chồng hoặc con cái của họ. Như thế, họ cứ lặng lẽ chìm dần vào niềm tuyệt vọng sâu thẳm trong những giây phút cuối cùng của đời họ, thật thê thảm và tội nghiệp.

Nỗi khổ đau to lớn của tôi!

      Chúng ta thường ao ước rằng chúng ta có thể tìm thấy một người nào đó yêu thương chúng ta, một người hoàn hảo, tương hợp (compatible) và người đó có thể chăm sóc chúng ta. Nhưng bao nhiêu người trong chúng ta đã tìm được một người lý tưởng như vậy? Dù có tìm được, liệu chúng ta có đủ khả năng để duy trì được tình yêu đó và chăm sóc người đó nếu chúng ta không biết có mặt với chính mình, không biết chăm sóc và trân quý cơ thể của chính mình? Nếu bạn không biết chăm sóc bản thân mình như vậy, thì ngay cả khi bạn tìm thấy một người hoàn hảo nhất – ví dụ như Đức Bụt hay Đức Chúa Trời – bạn cũng sẽ làm hư hỏng con người tuyệt vời ấy và biến họ thành một kẻ hay tức giận, lo lắng và ganh tị. Ngay cả khi người hoàn hảo ấy đến với bạn, nhưng nếu bạn không có mặt với chính mình, thì trong những giờ phút khó khăn, bạn sẽ đẩy người đó ra, không để họ gần gũi chăm sóc cho bạn. Khi không biết chăm sóc mình, chúng ta chỉ muốn sống co rút lại với những nỗi khổ niềm đau của riêng mình và chúng ta không tiếp xúc sâu sắc được với ai khác. Bạn có kinh nghiệm này không? Bạn chỉ muốn tránh xa những gì tốt đẹp để có thể ôm chặt những khổ đau này lại với mình. Như vậy, chúng ta thấy có nhiều cách để xử lý khổ đau. Người thiếu phụ trẻ Kenya đã ôm ấp đứa con tật nguyền của cô với sự dịu dàng hiếm thấy. Nhưng nhiều người trong chúng ta không biết làm thế nào để đối xử với những khổ đau của mình. Một là chúng ta chạy xa nó, chúng ta chối bỏ nó ngay cả khi nó có ở đó. Một cách khác là chúng ta bám víu vào nó để nó luôn là bóng ma che mờ hiện tại. Khi còn là sinh viên y khoa, tôi rất thích làm thơ nên thường đến dự những buổi đọc thơ tự do công cộng. Tôi nhớ một hôm có một người đứng lên đọc bài thơ của anh ta. Anh la lớn: “Nỗi khổ đau! Nỗi khổ đau to lớn của tôi! Nỗi khổ đau của tôi to lớn hơn tất cả khổ đau của bạn! Ôi, nỗi khổ đau của tôi!” Tôi không nhớ phần còn lại của bài thơ này mà chỉ nhớ “nỗi khổ đau to lớn” của anh ta thôi. Hầu hết chúng ta ôm giữ niềm khổ đau của chúng ta theo cách đó: “Nỗi khổ đau của tôi là như thế và không ai được chạm vào nó, hoặc nói về nó! Đừng làm bất cứ điều gì với khối khổ đau này vì nó là của riêng tôi.” Chúng ta ôm chặt lấy khổ đau như tình nhân tuyệt vời nhất của đời mình. Nếu tôi hỏi bạn thích tự do hay đau khổ? thì chắc chắn tất cả các bạn đều ngỏ ý thích tự do. Nhưng sự thật là chúng ta rất ghiền khổ đau! We are addicted to our own suffering. Dù trốn chạy nó hay ôm ghì nó, đó cũng chỉ là những phương cách để chúng ta giữ lấy khổ đau và nuôi dưỡng nó, vì nó là “của” chúng ta. Vì vậy, chúng ta phải làm cách nào để tránh không bị vướng mắc với những niềm đau và nỗi khổ của chúng ta?

Niết bàn hữu dư

      Như một người đang quan sát chim bay lượn trên trời cao (a bird watcher), thở vào, bạn hãy ý thức hơi thở vào như nó đang là. Thở ra, bạn hãy ý thức hơi thở ra như nó đang là. Rồi để ý xem bạn có thể theo dõi hơi thở từ đầu đến cuối và có thể tiếp xúc với khoảng nghỉ (a pause) ở cuối hơi thở vào. Hãy mỉm cười ở khoảng nghỉ đó. Khi thở ra, bạn cũng theo hơi thở ra từ đầu đến cuối cho đến khoảng nghỉ. Khi đang ở trong khoảng nghỉ đó, hãy thư giãn toàn bộ thân và tâm của bạn. Tiếp tục theo dõi hơi thở vào, ra của bạn. Nếu một cảm xúc hoặc một ý nghĩ khởi lên, bạn chỉ cần đơn giản mỉm cười với nó. Bạn đừng để dính mắc vào nó nhưng cũng đừng xua đuổi nó; bạn chỉ cần mỉm cười với nó, thở nó ra, và neo tâm mình vào hơi thở chánh niệm. Trong đêm Giao thừa dương lịch vừa qua, Thầy đã nói một bài Pháp thoại trong đó có nhắc đến Niết Bàn. Hầu hết khi nghe từ Niết Bàn, chúng ta nghĩ đến một nơi hay một trạng thái siêu nhiên phi thường. Nhưng Thầy đã cho biết rằng chữ “Niết Bàn” thực sự đã bắt nguồn từ một từ ngữ phổ biến của người dân nông thôn ở Ấn Độ để mô tả một ngọn lửa đã được dập tắt qua đêm, tro không còn nóng, và tất cả mọi thứ đang ở trong trạng thái mát mẻ (a state of coolness). Nếu bạn đặt bàn tay vào đó, nó sẽ không thiêu đốt bạn như trước, đó là Niết bàn. Vì vậy, Niết bàn được định nghĩa là trạng thái mát mẻ của tâm, khi tâm không còn phiền não và tri kiến sai lầm. Khi bạn theo dõi hơi thở từ đầu đến cuối và tâm của bạn ngừng suy nghĩ, tâm có mặt với hơi thở thì đó là Niết Bàn, bạn thấy không? Bởi vì trong thời điểm đó, bạn đã thoát ra khỏi phiền não, thoát ra mọi tri kiến, chỉ còn có không gian bao la, sự tĩnh lặng và yên bình. Bạn không nghĩ về quá khứ và không bị những gì trong quá khứ níu kéo hệ luỵ. Bạn không nghĩ về tương lai và không bị tương lai nắm bắt, không tính toán âu lo. Bạn chỉ đơn giản có mặt trong hiện tại, thân và tâm là một với hơi thở vô biên. Vì bạn có chánh niệm, có sự dừng lại, nên trong một hơi thở, bạn có thể tiếp xúc và trải nghiệm Niết bàn. Theo dõi hơi thở vào từ đầu đến cuối, mỉm cười và buông thư trong khoảng nghỉ ở cuối hơi thở. Theo dõi hơi thở ra từ đầu đến cuối, mỉm cười và buông thư trong khoảng nghỉ ở cuối hơi thở. Bạn được giải thoát và hoàn toàn tự do trong thời điểm của khoảng nghỉ này. Có điều gì phi thường hơn mà bạn muốn nghe hoặc thấy ngoài điều bạn vừa trải nghiệm? Điều phi thường có ngay ở đó! Hoặc khi bạn thấy một cái gì đó như thị, bạn cũng đang trải nghiệm Niết bàn, bởi vì bạn đã thoát ra khỏi các kinh nghiệm quá khứ, thoát ra khỏi các thể loại đã thiết lập mã hóa trong não bộ, và bạn thấy nó đang là ngay trong giây phút này, đó là Niết bàn. Mặc dù vẫn còn những khổ đau trong thân và tâm, vẫn có những điều đang thiêu đốt chúng ta (hữu dư nghĩa là vẫn còn những phiền não – with residues or remnants), nhưng trong cuộc sống hàng ngày, chúng ta vẫn có thể tiếp xúc với sự tự do, thanh thản, với sự mát mẻ của Niết bàn; đó là Niết bàn hữu dư. Chúng ta vẫn có thể tiếp xúc với niềm vui và sự linh thiêng khi chúng ta biết trở về với hơi thở và hình hài 5 uẩn, khi chúng ta biết có mặt với sự sống như nó đang là.

Một tích tắc do dự

      Khoảng 2 tháng trước khi tôi về Làng Mai để xuất gia, một hôm tôi lái xe đến bệnh viện để trả sách và cũng để nói đôi lời tạm biệt với các bạn đồng nghiệp và ông giám đốc của bệnh viện. Trên đường về, trong khi lái xe trên xa lộ, có một bà đang lái xe song song với tôi đã đưa tay vẫy vẫy và chỉ vào trước xe tôi; tôi thấy đầu xe của tôi đang bốc khói. Tuy kiến thức về xe cộ của tôi rất ít ỏi, nhưng khi đó tôi cũng biết là mình phải tìm một Exit để ra khỏi xa lộ và ngừng xe lại. Nhưng khi tôi đạp nhẹ thắng để vào Exit, chiếc xe vẫn chạy nhanh; tôi đạp mạnh hơn nhưng nó vẫn tiếp tục chạy rất nhanh, và cuối cùng tôi đạp hết cỡ vào thắng nhưng xe vẫn lao nhanh vào Exit. Trong giây phút đó, vô số hình ảnh đã xuất hiện trong tâm trí tôi. Tôi nhìn vào những hình ảnh đang liên tiếp lật qua trong đầu tôi, trong khi hai tay tôi vẫn bám chặt vào tay lái. Không phải trí năng của tôi, mà từ một nơi sâu xa của tâm thức cho tôi biết đây là những hình ảnh của cuộc đời tôi, những khoảnh khắc khác nhau mà tôi đã sống qua, và tuy những hình ảnh liên tục hiện ra như tia chớp, tôi “biết” rõ ý nghĩa của mỗi hình ảnh. Tôi tiếp tục nhìn những hình ảnh và chỉ có một ý nghĩ duy nhất khởi lên trong tôi: “Bạn của tôi đã chết rất đẹp, nhưng tôi, tôi sẽ chết với đầy bạo động.” Tay tôi vẫn bám chặt cứng vào tay lái trong khi chiếc xe lao nhanh vào cuối đường exit, băng qua trục giao thông, qua đèn xanh đèn đỏ và tất cả mọi thứ cho đến khi nó hết đà và dừng lại ngay giữa một con đường vắng vẻ. Tôi bước ra khỏi xe, đi bộ khoảng 15 phút đến cửa hàng gần nhất để mua vài thùng nước để đổ lên đầu xe đang bốc khói; khi đó tôi mới nhận ra rằng tôi không thể xách các thùng nước này trở lại xe vì chúng quá nặng đối với tôi. Sau đó, tôi thấy một người đàn ông rất cao lớn khoảng 40 tuổi đang đi tới và tôi liền hỏi ông ta: “Ông có thể giúp tôi không?” tôi nói với ông tất cả những gì vừa xảy ra. Ông đồng ý chở tôi cùng các thùng nước đến xe giùm tôi. Ông nhận xét tình hình xe và nói: “Nếu cô đổ nước lạnh lên cái động cơ đang nóng khủng khiếp này, nó sẽ bị rạn nứt. Bộ tản nhiệt đã bị hỏng, không làm mát được động cơ.” Sau đó, ông ta đã giúp tôi gọi người đến câu xe đi. Tôi lại hỏi ông: “Ông có thể lái xe đưa tôi đến ga xe lửa không? Bởi vì tôi cần tham dự buổi cúng thất của bạn tôi và bây giờ đã quá trễ. Tôi xin ông vui lòng đưa tôi đến ga xe lửa.” Ông nói ok và lái xe đưa tôi đi. Vì tôi vừa ra khỏi xa lộ để vào một exit lạ nên đây là thành phố nào và tôi đang ở đâu, tôi cũng không biết nữa. Vì vậy, khi ông lái xe, tôi chỉ ngồi và nói chuyện một cách rất thân tình với ông ta. Là một bác sĩ trẻ mới ra trường, tôi đã không ngần ngại cho ông nhiều lời khuyên: “Ông biết đấy, ông hơi mập, ông cần ăn uống lành mạnh, ông cần phải tập thể dục nhiều hơn để được khỏe mạnh hơn.” Ông ấy kể với tôi rằng ông ta thường lái một chiếc mô-tô hạng nặng loại Harley Davison và ông có một cô con gái mà đã nhiều năm nay ông không được gặp. Tôi lại “giảng” tiếp: “Điều quan trọng là ông phải khỏe mạnh”- hồi đó tôi chỉ mới đi tu học có một lần, nhưng hình như ý niệm này đã có sẵn trong gene của tôi – “Ông phải chăm sóc tốt cho bản thân để ông có thể thực sự có mặt cho con gái của ông và ông nên cố gắng giữ liên lạc với cháu vì cháu rất cần một người cha. Tôi lớn lên không được gần cha mình nên tôi bị mất mát rất nhiều. Ông nên cố gắng tìm gặp con ông để con ông vui.” Như vậy là chúng tôi đã thành thật tâm sự với nhau một lúc khá lâu trong xe. Bất chợt khi nhìn ra ngoài cửa xe, tôi rất ngạc nhiên và nhận ra rằng chúng tôi đang ở trong sa mạc, bởi vì tôi trông thấy rất nhiều cây xương rồng mọc rải rác khắp nơi. Tôi ngừng nói và giữ im lặng hoàn toàn khi tôi nhìn quanh và thấy xe đã chạy vào một con đường đất trông rất hoang vắng và xa lạ. Một lúc sau, xe đến một khu nhà di động trông tồi tàn, cũ nát, cách xa nhau. Ông ta ngừng xe trước một căn nhà như vậy và nói: “Tôi cần phải gọi điện thoại,” và ông lấy theo chìa khoá xe, đi vào nhà, để tôi ngồi trong xe một mình. Tôi ngồi đó một lúc lâu nhưng cuối cùng tôi cũng bước ra khỏi xe, tôi bước lên thang cấp, nhìn vào và thấy ông ta đang đứng ngay tại một cái bàn nhỏ, kế bên là cái giường, và phần còn lại trong phòng thì tối thui. Tôi cảm được rằng ông ta đang đắn đo suy nghĩ không biết phải làm gì trong thời điểm đó; ông đang bị cấu xé và do dự trong tâm. Ông nhìn lên, tôi đứng thật yên, rồi tôi đi lùi vài bước và trở lại ngồi trong xe. Tôi biết tôi không thể chạy trốn và cũng không thể la lớn vì xung quanh tôi là sa mạc, hoàn toàn hoang vắng, không có một bóng người. Tôi không thể làm gì khác hơn là ngồi yên trong xe. Tôi rất biết ơn tổ tiên của tôi đã cho tôi khả năng này; trong những giây phút nguy hiểm của cuộc đời tôi, tôi rất bình tĩnh có mặt ngay trong giây phút đó, không suy nghĩ gì, và không làm gì cả. Thái độ bình tĩnh, im lặng này thực sự đã nhiều lần cứu tôi, và lần này là một. Tôi chỉ ngồi yên ở đó. Từ từ ông ấy bước ra khỏi nhà, mở cửa xe, leo lên và ông đóng sầm cửa lại. Rồi ông mở máy, lái xe đưa tôi ra khỏi khu vực hẻo lánh đó và đưa tôi đến ga xe lửa. Suốt đoạn đường đi, ông và tôi không hề nói với nhau một lời nào. Tôi biết, vì một lý do nào đó, ông ấy đã tha cho tôi, không hành hạ hoặc xúc phạm đến tôi. Bạn biết không, tôi đã ôm người đàn ông cao lớn khổng lồ ấy, hai cánh tay tôi tuy không thể ôm hết vòng bụng của ông nhưng tôi ôm ông rất chặt – dù tôi chưa được học về phương pháp thiền ôm lúc đó! Nhưng đó là một cái thiền ôm thực sự bởi vì tôi đã có mặt ở đó, tôi biết ông ấy cũng có mặt ở đó, và tôi biết rất rõ tôi vẫn còn sống. Sau đó ông lái xe đi và tôi đã đến dự buổi lễ cúng thất cho bạn tôi. Tôi đã thoát chết 2 lần trong một ngày, lần đầu khi xe của tôi lao vào Exit mà không có thắng, và lần thứ hai khi người đàn ông chở tôi vào sa mạc. Nhưng rồi chuyện này cũng rơi vào quên lãng vì tôi phải thu xếp nhiều việc trước khi về Làng. Cho đến sau khi tôi xuất gia, một hôm trong buổi ngồi thiền những hình ảnh này đã trở về trong tâm trí và tôi nhận ra điều gì đã cứu tôi. Đó là bởi vì tôi đã đối xử với người đàn ông ấy như một con người, không hề có sự phân biệt kỳ thị, bởi vì tôi đã quan tâm đến hạnh phúc và khổ đau của ông ta như của chính tôi. Tôi thấy được một con người đẹp trong ông ta và tôi muốn ông được hạnh phúc, tôi muốn con ông được hạnh phúc. Vì vậy, mặc dù đã có những động cơ khác trong ông, ông đã không nỡ làm tổn hại tôi. Phật tánh trong ông đã được tưới tẩm và đã làm cho ông do dự (hesitated). Chỉ cần ông do dự trong một tích tắc mà mạng sống của tôi đã được bảo toàn.

Nụ cười đêm thâu

      Trong cuộc sống hàng ngày, chúng ta có thể rất vụng về trong ý nghĩ, lời nói và hành động của chúng ta. Chúng ta có thể vụng về, thiếu sót đối với bản thân, với những người thân yêu và nhiều người khác. Những người khác cũng có thể rất vụng về khi đối xử với chúng ta. Nhưng chúng ta có can đảm để có thể tiếp tục cởi mở với sự sống, tiếp xúc với mọi thứ như chúng đang là trong giây phút đó, không để chúng bị bóp méo bởi khung kính màu của quá khứ hay không? Đối với tôi, đây là khả năng quý báu nhất khi chúng ta có thể có mặt với những gì xảy ra trong hiện tại, dù đó là niềm vui hay nỗi khổ, dù sự việc dễ dàng hay khó khăn. Chỉ cần có mặt với nó. Hơi thở và các bước chân ý thức sẽ giúp bạn; tâm an trú trong thân sẽ giúp bạn. Chúng giúp bạn sống giây phút hiện tại như nó đang là, thay vì sống như một nạn nhân của quá khứ hoặc của tương lai. Ngay trong thời điểm này khi bạn tiếp xúc với sự vật như nó đang là (as it is), bạn đang thực sự chăm sóc và chữa lành quá khứ. Quá khứ vẫn còn sống động trong hiện tại, và quá khứ sẽ được chữa lành khi tâm của bạn tiếp xúc nó với sự thanh thản, với niềm vui và sự linh thiêng. Nếu bạn có thể tiếp xúc với sự thanh thản, với niềm vui và sự linh thiêng trong thời điểm hiện tại, bạn biết rằng tương lai cũng đang được chăm sóc, vì nền tảng của tương lai chính là hiện tại. Chúng ta thường muốn hy sinh giây phút hiện tại để cố gắng níu kéo quá khứ hoặc theo đuổi tương lai. Chúng ta thường nói: “Tôi không có thì giờ để thực tập, đó là một thứ xa xỉ!” hoặc giả “Để vài năm nữa rồi tôi thực tập.” Vâng, nhưng khi bạn già hơn, tâm của bạn có thể sẽ không còn sáng suốt như bây giờ để dễ dàng tu học. Nếu bạn không tiếp xúc với thời điểm hiện tại như nó đang là, bạn vẫn phải đi qua những thời điểm đó, bạn không thấy sao? Bạn vẫn phải ăn, vẫn phải thở, vẫn phải đi bộ, vẫn phải dùng phòng vệ sinh, và vẫn phải làm việc, có gì khác đâu? Chúng ta thường hay hiểu lầm về sự thực tập chánh niệm và nghĩ rằng nó là một cái gì đó nằm ngoài cuộc sống hàng ngày của chúng ta. Nhưng sự thực tập không nằm ngoài cuộc sống, không nằm ngoài những sự bình thường và phàm tục. “Nó” nằm ngay trong thời điểm của bất cứ điều gì bạn đang làm, như đang ăn, đang thở, đang đi và đang làm việc; và “nó” có thể là khổ đau, “nó” có thể là một lỗi lầm, và “nó” cũng có thể là niềm vui và sự linh thiêng mà bạn đang tiếp xúc. Có một câu chuyện thiền nổi tiếng về một đệ tử hỏi vị Thiền sư: “Con có thể tìm Vô sinh và Bất diệt ở đâu?” và vị thiền sư trả lời: “Tìm vô sinh bất diệt ngay trong sinh diệt.” Như thế, trong truyền thống đạo Bụt, khi tìm hiểu về sự thực tập, chúng ta không nên tìm cầu những điều siêu nhiên hoặc huyền bí, mà chỉ cần làm lắng dịu thân và tâm để chúng ta có thể có mặt thật sự với cuộc đời của chúng ta.

      Cây nến trước mặt tôi đã cháy gần một giờ, và khi sắp tắt nó sẽ bừng sáng lên một lần cuối rồi mới tắt. Ban đêm tôi thường thắp một ngọn nến và nằm xuống để thở, để làm giảm sự căng thẳng, đau nhức trong thân tôi, và xin Đất Mẹ ôm lấy chúng. Tôi nằm thở như thế rất lâu với ánh nến mờ nhạt ở phía sau tôi, nhưng đến một lúc nào đó đột nhiên nó bừng sáng lên và tôi biết rằng ngọn nến sắp tắt. Một nén hương cũng vậy, nó sáng lên rồi mới tắt; và một sư anh của tôi nói đó là nén hương mỉm cười (the incense smiles). Nến cũng mỉm cười trước khi tắt. Chúng ta có thể mỉm cười như thế với cái chết trong giờ phút cuối cùng của đời mình, với cái chết mà hiện bây giờ đang có mặt trong từng giây từng phút? Bạn có thể mỉm cười mỗi khi bạn cảm nhận sự đau nhức và khổ đau trong thân tâm của bạn? Bạn có biết làm thế nào để thư giãn, để có mặt với những gì đang xảy ra như nó đang là? Chúng ta phải thực tập hàng ngày mới có được những khả năng này chứ không phải tình cờ mà có. Cũng có những người không tu học theo một pháp môn nhất định nào, nhưng trong cuộc sống hàng ngày, họ có những xu hướng bẩm sinh khiến họ sống hồn nhiên, hài hoà và tiếp xúc được với sự thiêng liêng của sự sống. Với năng lượng chánh niệm chế tác hàng ngày, chúng ta chắc chắn có thể tiếp xúc với hạnh phúc và sự thiêng liêng trong đoá hoa, ngọn cỏ, nụ cười của ngọn nến, của nén hương. Khi tôi đang đi thiền hành trở về phòng sau buổi lễ mừng năm mới, tôi chợt hiểu rằng sở dĩ chúng ta rất sợ chết là bởi vì trong cuộc sống hàng ngày, chúng ta không tiếp xúc được với sự sống của chúng ta. Nếu tiếp xúc sâu sắc với sự sống, chúng ta sẽ thấy cái chết nằm ngay trong sự sống và nó luôn luôn có mặt ở đó. Chúng ta biết rằng mỗi tế bào trong cơ thể chúng ta vẫn tiếp tục tái sinh và chết đi, tiếp tục sinh diệt. Khi bạn thở một hơi thở vào, cái gì đã xảy ra với hơi thở ra trong khoảng nghỉ trước đó để hơi thở vào này có thể xảy ra? Bạn phải buông hơi thở ra để hơi thở vào kế tiếp có thể xảy ra. Vì vậy, bạn có thể thực tập theo dõi hơi thở bất cứ nơi nào, khi bạn ngồi vào máy tính, khi lái xe, hoặc khi điện thoại reng và bạn thở, bạn sẽ tiếp xúc với cái đến và cái đi của sự sống và bạn cũng sẽ tiếp xúc với cái không-đến và không-đi, cái Vô sinh bất diệt của nó. Bạn có thể thực tập thiền đi, thực tập trở về ngôi nhà đích thực trong cuộc sống hàng ngày của bạn. Nhà là cơ thể của bạn, nhà là những gì bạn đang có bây giờ và ở đây, nhà là Đất Mẹ. Sau này bạn sẽ không phải sợ hãi khi bạn phải nằm xuống vì thân thể của bạn không thể làm gì khác nữa. Bạn sẽ không phải sợ hãi khi thở đến hơi thở cuối cùng của bạn bởi vì bạn đã biết cách trở về nhà trong mỗi phút giây. Chỉ có những người không chịu về nhà, cứ quanh quẩn bên ngoài và xa lạ với chính bản thân mình, chính những người đó mới có nhiều sợ hãi. Cây nến dạy chúng ta mỉm cười, nén hương cũng dạy chúng ta mỉm cười; đây là những bậc thầy của chúng ta. Đây cũng là những gì những người tu chúng tôi thực nghiệm trong sự tu học hàng ngày. Ngoài ra, chúng tôi không có gì phi thường hoặc siêu phàm hơn để có thể làm vui các bạn.

*  *  *

Nửa đời ve sầu - Sư cô Đẳng Nghiêm

Lần trước, đi khóa tu người Việt ở Lộc Uyển, mình có duyên đọc được quyển Áo Vách Núi. Trong đó là các bài chia sẻ của sư cô Đẳng Nghiêm trên con đường tu học của cô. Mình học được cách làm quen với mình, với hơi thở của mình. Mình xin phép cô chia sẻ lại ba bài viết của cô ở đây, mong rằng nó sẽ mang lại ít nhiều lợi ích cho những người thương của mình khi đọc được bài này. 

Cùng một chủ đề đây : 

HÃY HỎI CON NGỰA

NGỌN NẾN MỈM CƯỜI

********

NỬA ĐỜI VE SẦU

Có người đi qua khu rừng thấy ve sầu đang lăn lộn trên mặt đất khóc than thống thiết. Người qua đường hỏi:

     –Này chú ve sầu, tại sao chú khóc than thảm thiết như vậy?

Ve sầu vừa khóc vừa trả lời:

     –Vợ của tôi vừa mất! Trời ơi! Từ nay tôi phải sống một mình và không biết phải làm gì với nửa đời còn lại của tôi!

Người khách qua đường nghe thế rất thông cảm với nỗi khổ của ve sầu nhưng đồng thời anh ta cũng buồn cười vì anh biết đời sống của một con ve sầu chỉ dài 24 giờ đồng hồ, và nửa đời còn lại là khoảng 12 tiếng thôi.

Trở về với Đất Mẹ

    Trước khi ngủ tôi thường theo dõi hơi thở, đặt bàn tay trái lên chỗ trái tim, tay phải lên vùng lá gan và tiếp tục thở để thân tâm được lắng dịu. Tôi nằm thở như thế và quán chiếu mình đang nằm trong vòng tay của Đất Mẹ. Thầy của chúng tôi có dạy rằng trái đất chính là Bồ Tát Thanh Lương Đại Địa chứ không phải chỉ là một vật thể hay một môi trường nơi chúng ta sinh sống, và trái đất là một vị Bồ Tát xinh đẹp nhất trong tất cả các vị Bồ Tát. Mỗi khi nằm xuống, chúng ta có thể quán tưởng là chúng ta đang nằm trong vòng tay chở che của Bồ Tát Thanh lương Đại địa. Chúng ta có thể buông xuống tất cả những đau nhức, mệt mỏi, băn khoăn, trắc trở của thân tâm để Đất Mẹ ôm ấp cho chúng ta, và chúng ta sẽ nhẹ nhàng đi vào giấc ngủ. Trong những giấc ngủ như vậy chúng ta có được sự nghỉ ngơi và trị liệu. Có những khi nằm quán tưởng như vậy thì hình ảnh con ve sầu hiện lên và tôi thấy tôi là con ve sầu màu nâu bé tí chỉ còn 12 tiếng để sống mà cứ sầu khổ lo lắng không biết ngày mai sẽ ra sao, ăn gì, mặc gì, vui hay buồn, sẽ sống với ai, nói chuyện với ai... tôi nhoẻn miệng cười với chính mình trong màn đêm! Khi tôi biết nhìn lại và cảm nhận được thân phận mình nhỏ nhoi như ve sầu nằm trong rừng sâu, tôi thấy mình không có gì quan trọng lắm, rất nhỏ bé so với đất trời cao rộng kia. Nếu con người chúng ta sớm ý thức được rằng mình nhỏ bé và cuộc đời ngắn ngủi, chúng ta sẽ thức tỉnh, bớt khóc than và học sống với cuộc đời còn lại cho có ý nghĩa. Đời sống loài ve sầu vỏn vẹn một ngày, đời người chúng ta được bao nhiêu năm? – nhiều lắm là 100 năm. Nhưng nếu đem so sánh với đời sống của các cây tùng hoặc các cổ thụ sequoia hai hoặc ba ngàn năm, mặt trăng, mặt trời hoặc các vì sao; thì 100 năm chỉ là một chớp mắt, và chúng ta bé nhỏ mong manh hơn cả con ve sầu. Vậy chúng ta thật sự phải làm gì để sống cho có đủ ý nghĩa trong khoảng thời gian ngắn ngủi này? 

Hơi thở là cảm xúc của tâm

      Kinh Tứ Niệm Xứ dạy về bốn lãnh vực quán niệm là thân, thọ, tâm và đối tượng của tâm. Tôi xin nói về lãnh vực đầu tiên là lãnh vực của thân mà Bụt dạy rất cặn kẽ trong kinh Thân Hành Niệm. Chữ Niệm 念 (Hán-Việt) gồm hai bộ. Ở trên là bộ Kim 今 (nghĩa là bây giờ); dưới là bộ Tâm 心 (nghĩa là trái tim hay cái tâm của mình). Chánh niệm có nghĩa là cái tâm đang ở ngay bây giờ, ngay trong giây phút hiện tại: Now Mind. Chữ niệm còn có nghĩa là nhớ đến, nghĩ đến, và chánh niệm còn có nghĩa là cái tâm đang nhớ đến, nghĩ đến giây phút hiện tại, đến cái gì đang xảy ra trong hiện tại. Thân Hành Niệm có nghĩa là tâm mình đang nhớ nghĩ về cái thân hành này trong giây phút hiện tại. Danh từ “thân hành” (body formation) được sử dụng vì thân được cấu tạo bởi rất nhiều yếu tố. Tôi chỉ xin nói về một vài yếu tố để chúng ta cùng thực tập với nhau. Khi một người không còn thở, nói năng, tương tác (interact) với thế giới bên ngoài thì khi đó chúng ta không gọi là thân nữa, mà gọi là một cái xác (corpse), một tử thi (cadaver). Thân khi còn sống phải có sự trao đổi với môi trường bên trong và bên ngoài. Hơi thở là một phần của thân. Chúng ta ai cũng thở nhưng ít khi chúng ta ý thức rằng mình đang thở và nhiều người chưa từng để ý đến hơi thở. Chúng ta có thể thực tập để nâng cao ý thức về hơi thở mà chúng ta đang còn có:

      Thở vào, tôi ý thức rằng tôi đang thở vào.

      Thở ra, tôi ý thức rằng tôi đang thở ra.

      Đây là hơi thở vào, đây là hơi thở ra.

      Vào… Ra…

     Khi dạy về thân, Bụt nói về hơi thở trong rất nhiều kinh. Khi chúng ta giận, chúng ta thở khác, khi chúng ta buồn, chúng ta thở khác. Tôi nhớ hồi còn sống, mẹ tôi hay nổi giận khi nghe tôi thở dài: “Con sẽ làm cái nhà này mạt, nếu con cứ thở dài hoài!” Khi chúng ta lo âu, chúng ta cũng thở khác hẳn. Như vậy hơi thở là tiếng nói của tâm, là cảm xúc của tâm. Chúng ta không thể trực tiếp thấy được tâm bằng mắt, không nghe được bằng tai, không ngửi được bằng mũi, không nếm được bằng miệng, không xúc chạm được bằng cái thân của mình. Nhưng tâm có thể thấy được qua những sự biểu lộ của nó trên thân; ví dụ ta biết một người đang giận khi ta thấy bộ mặt của họ đỏ lên và tay họ nắm cứng lại. Nếu có chánh niệm chúng ta cũng có thể thấy được mình đang giận. Cơn giận của mình cũng có thể nghe được qua cơ thể khi hơi thở bỗng trở nên hổn hển, nặng nề và dồn dập, và khi giọng nói bình thường của mình bỗng nhiên trở nên lớn tiếng và có những lời gay gắt thô bạo; đó là tâm của mình được biểu hiện qua thân. Hơi thở là một biểu hiện rất vi tế, chúng ta chỉ cần nghe một vật gì bất thình lình rơi xuống là chúng ta nín thở ngay trong giây phút đó; tim đập nhanh hơn và hơi thở cũng nhanh hơn, ngắn và dồn dập hơn. Như vậy hơi thở là một phản ứng về sinh lý, một biểu hiện sinh lý của tâm. Nếu chúng ta để ý tìm hiểu và làm bạn với hơi thở của mình, chúng ta có thể thấy được tâm của mình. Trước tiên là chúng ta học nhận diện đơn thuần (simple recognition). Ví dụ bạn đang ngồi bình yên, có ai đó nói một điều gì, bỗng bạn thấy hơi thở của bạn ngưng nín lại, rồi trở nên dồn dập hơn. Tại sao vậy? Tại vì có một cảm thọ, một tư duy đang đi lên mà bạn chưa biết tại sao và nó là cái gì, nhưng bạn có ý thức là đang có một sự thay đổi trong cách bạn thở (breathing pattern). Thấy được như vậy là vì trong cuộc sống hàng ngày, chúng ta có sự tập luyện để ý thức rõ hơn những cách thở khác nhau của chính mình và sự liên hệ của hơi thở với những tâm hành đang đi lên cùng lúc. Bất cứ lúc nào và ở đâu, chúng ta đều có thể thực tập lắng nghe hơi thở vào và hơi thở ra của mình và cảm nhận sự phình lên xẹp xuống của ngực và bụng. Chúng ta phải làm quen với nó, để biết khi bình thường thì mình thở như thế nào, và khi mình không thở như vậy nữa thì biết là có một cái gì đó không bình thường đang xảy ra, và trong cảm thọ, trong tư duy hoặc nhận thức của mình đang có sự thay đổi. Hơi thở là cảm xúc của tâm và nếu chúng ta thực tập hơi thở chánh niệm thì chúng ta sẽ thấy được tâm một cách rõ ràng hơn.

Ngôi nhà đích thực

      Tôi có những giấc mơ mà chúng thường hay lặp lại (recurrent dreams). Những giấc mơ này có nhiều hình thái khác nhau nhưng cùng có một điểm chung. Tôi mơ thấy mình đang ở đâu đó mà không biết ở đâu, nhưng bất chợt nhớ ra là mình phải đi về nhà. Tôi thường mơ thấy tôi đang ở Việt Nam, đến giờ phải lên máy bay đi về Mỹ, nhưng biết sắp trễ máy bay nên tôi quýnh lên, vơ lấy đồ đạc, và sợ rằng mình sẽ kẹt lại ở Việt Nam. Khi tôi nhìn sâu vào các giấc mơ như vậy thì tôi thấy rằng tuổi thơ bất ổn của tôi đã khiến cho tôi luôn cảm thấy lạc loài và có khuynh hướng muốn tìm về một nơi mình có thể gọi là “nhà” của mình. Đôi khi chúng ta đã tu tập rất lâu, và trong cuộc sống hàng ngày chúng ta biết ngôi nhà của mình là bây giờ và ở đây, nhưng tàng thức của chúng ta phải cần một thời gian rất lâu, rất nhiều năm để biết cái ngôi nhà đích thực ở đâu. Người Mỹ có câu ngạn ngữ: “Home is where the heart is” (Tim ở đâu thì nhà ở đó). Nhưng nếu rủi chúng ta thương một người và tim mình ở ngoài kia thì không lẽ “nhà” của mình cũng ở ngoài kia hay sao? Hoặc khi chúng ta muốn đạt cho được một bằng cấp hay cái gì đó, trái tim mình chỉ nhắm vào đối tượng đó thì có phải cái nhà mình ở ngoài đó hay không? Hàng ngày trong khi thức, tôi tập quay về với hơi thở và thân thể, và tôi khám phá ra được một điều là ngôi nhà đích thực có thể tìm thấy ngay trong hơi thở và hình hài của chính mình. Điều này Bụt và Thầy đã giảng dạy nhiều lần, nhưng sự thực tập chuyên cần của chính tôi mới có thể giúp tôi chứng nghiệm được nó từ trong chiều sâu của tâm thức. Khi thở vào, chúng ta đem tâm của mình theo sát hơi thở vào và tâm hoàn toàn an trú trong hơi thở vào đó. Khi thở ra, chúng ta đem tâm của mình theo sát hơi thở ra và tâm của mình hoàn toàn an trú trong hơi thở ra đó. Như thế, chúng ta có thể tiếp xúc với ngôi nhà đích thực của mình, dù chỉ với một hơi thở vào hay một hơi thở ra. Chỉ trong một hơi thở thôi, nhưng tâm chúng ta có thể ngưng lại hoàn toàn mọi suy nghĩ và cảm thọ và do đó, toàn thân có thể trở nên thư giãn, nhẹ nhàng và tĩnh lặng. Hơi thở chỉ kéo dài một vài giây nhưng ảnh hưởng sâu rộng. Cũng chỉ trong một hơi thở, chúng ta có thể thoát ra khỏi khái niệm về cái “tôi” và cái “hình hài của tôi” cao gần 1 mét 7 và nặng mấy chục ki-lô này.

      Sự thực tập chánh niệm trong khi thức đã thấm nhuần và ảnh hưởng vào giấc mơ và từ từ thay đổi cách hành xử của tôi. Trong một giấc mơ, tôi thấy mình đang lái xe rất nhanh trên một con đường đông đảo xe cộ, tôi không biết mình đang đi đâu, nhưng bỗng nhiên tôi có niềm tin vững chắc rằng nếu tôi cứ đi thẳng thì tôi sẽ về đến nhà. Trong một giấc mơ khác, tôi đang cố gắng bắt kịp với một nhóm sư anh, sư chị, sư em của tôi giữa đám đông xa lạ, thì đột nhiên tôi hỏi mình: “Tôi có thật sự cần đến đó hay không?” Tất cả sự lo âu bồn chồn trong tôi tức thì tan biến. Ngay cả khung cảnh náo nhiệt xô bồ quanh tôi cũng tức thì tan biến. Vận tốc của mọi hoạt động bên trong cũng như bên ngoài đều chậm lại, và tôi cảm thấy dễ chịu, thư giãn, không còn nhu yếu đi tìm gì nữa. Trong giấc mơ gần đây nhất, tôi thấy mình đến một làng mạc vắng vẻ, ít cây cỏ và đất có màu hồng cam, hơi nhấp nhô. Tôi nhảy phóc lên một chiếc xe đạp và chạy nhanh về phía trước. Bất thình lình tôi thắng xe lại, một nửa bánh xe trước của tôi đang chìa ra trong khoảng không và trước mặt tôi là một vực thẳm khổng lồ và tối ngòm. Tôi tiếp tục bóp thắng xe, bình tĩnh lùi xe cho đến khi cả tôi và xe đã rời xa miệng hố. Bà ngoại của tôi liền hiện ra cạnh bên tôi, mỉm cười, và tôi khoe với Ngoại rằng cái thắng rất tốt đã đưa con ra khỏi hiểm nguy. Khi thức dậy, tôi để cho hình ảnh của giấc mơ hiện lên trên màn tâm của tôi thật rõ rệt để khắc ghi nó vào tâm thức của tôi. Tôi thấy rằng trên đường tu của tôi, tôi không cần phải chứng đạt bất cứ điều gì. Tuy khuynh hướng tìm kiếm, nắm bắt và mong cầu vẫn còn trong tôi, tôi hiểu rằng chỉ trong sự dừng lại tôi mới thật sự về với ngôi nhà đích thực của mình. Năng lượng chánh niệm có công năng giúp tôi dừng lại trong lúc thức cũng như trong lúc ngủ.   

      Trong sự thực tập hàng ngày, lúc ban đầu chúng ta chỉ cần nhận diện đơn thuần các hơi thở; ý thức đây là hơi thở đang vào, đây là hơi thở đang ra. Trong giai đoạn tiếp theo chúng ta đi sâu hơn, là theo dõi hơi thở từ đầu cho đến cuối mỗi hơi thở. Ở cuối hơi thở vào chúng ta nhận thấy nó ngưng lại một lúc (a pause), và mình an trú trong khoảng không (space) đó. Khi thở ra, chúng ta cũng đem tâm theo sát hơi thở ra, là một với nó, ở cuối hơi thở ra, ở khoảng không ngưng lại, mình hoàn toàn thư giãn và buông thư trong đó. Khoảng không này tuy ngắn ngủi nhưng mênh mông và chúng ta có thể an trú trong đó, không tiếc nuối quá khứ, không sợ sệt tương lai, không nắm bắt hiện tại. Khoảng không bao la này là sự sống đang thực sự xảy ra, chứ không phải những tư duy về quá khứ hay lo lắng về tương lai; đó chính là ngôi nhà đích thực của chúng ta. Trong cái hình hài năm uẩn này còn có cái đến, cái đi, cái sinh, cái tử; nhưng khi chúng ta an trú trong một hơi thở, chúng ta tiếp xúc được với cái không đến, không đi. 

Quán thân trong thân

      Khoảng tháng 6 năm 2011, tôi bị một loài bọ chét cắn. Con bọ chét này sống trên loài nai (deer tick), gây một bệnh rất nguy hiểm và khó chữa gọi là neurological lyme disease. Tôi chỉ nghĩ một cách đơn giản rằng tôi bị mất sức sau chuyến đi hoằng pháp tại Đông Nam Á và tôi bị cảm cúm nặng. Tôi bị những cơn đau đầu như búa bổ, tôi cảm thấy mệt lả và ngủ rất nhiều. Lúc đó đầu óc của tôi không tỉnh táo lắm. Tôi có nghĩ đến bệnh Lyme vài lần, nhưng bệnh này rất hiếm, tôi cũng không đủ năng lượng và sự sáng suốt để tìm hiểu thêm. Vì thế tôi đã đợi cả hai tháng trước khi được chẩn bệnh, vi khuẩn đã xâm nhập vào máu, vào các khớp và lên não. Loại vi khuẩn này (bacteria borrelia burgdorferi) tiết ra độc tố làm cái màng bên ngoài (myelin sheath) của các dây thần kinh bị sưng lên và rách đi, gây nên cảm giác tê tê, đau đớn thường xuyên, nó cũng làm cho sự hoạt động dẫn truyền tin tức của các dây thần kinh bị ngưng trệ và bất bình thường. Một khi vào não, loại vi khuẩn này ảnh hưởng đến ký ức ngắn hạn và dài hạn của người bệnh; ví dụ tôi muốn làm chuyện gì đó nhưng chỉ vài phút sau là tôi đã quên mất. Khi nói chuyện và cần nhớ lại một dữ kiện nào đó thì tôi không thể nào nhớ lại được vì trong đầu lúc đó trống trơn. Các chức năng não bộ khác cũng bị xáo trộn, ví dụ như khi nói chuyện, tôi dùng chữ sai, phát âm không chuẩn, nói ấp úng, nói cà lăm hoặc nói lịu. Tôi đánh vần sai cả những chữ rất thông thường, và tôi cảm thấy mình phải cố gắng lắm để có thể viết được một câu văn lưu loát. May mắn thay tôi đã phát hiện những dấu hiệu khác lạ này kịp thời, tự chỉnh lại mỗi từ, mỗi câu, mỗi tư duy với tất cả sự kiên nhẫn và cảm thương cho chính tôi. Nếu 12 năm nay tôi không thực tập theo dõi hơi thở và ý thức về thân tâm tôi thì tình trạng của tôi bây giờ chắc chắn đã khác hẳn, tôi không thể nào chia sẻ những kinh nghiệm này với quý vị ngày hôm nay. Một cô thiền sinh và cũng là một bác sĩ tâm lý trị liệu kể cho tôi nghe rằng cô cũng bị bệnh Lyme, nhưng vì lúc đó bệnh này chưa được hiểu rõ, nên cô đã không được chẩn đúng bệnh gần cả tám năm sau. Đến khi biết bị bệnh Lyme thì não bộ của cô ta đã bị ảnh hưởng trầm trọng đến nỗi cô không thể hành nghề bác sĩ hay chăm sóc gia đình của cô đúng mức. Cô nói: “Tâm tôi luôn ở trong trạng thái hoang mang và tán loạn... Tôi muốn làm một cái gì đó nhưng tôi đã quên ngay sau đó, không biết phải làm cái gì. Đầu tôi như một cái hộp trống không; tôi cố nhớ nhưng không có một dấu tích nào để tôi bám víu vào và đi ngược lại để nhớ được.” Có nhiều người bị bệnh này có khi lái xe về đến nhà nhưng cứ ngồi hàng giờ trên xe vì không biết chắc đó có phải là nhà của họ hay không.

     Tôi thấy vấn đề mất trí nhớ này không phải chỉ riêng cho những người mắc bệnh Lyme mà chúng ta phần đông không sớm thì muộn, ai cũng sẽ đến thời kỳ mất dần trí nhớ. Chúng ta đến độ tuổi 30 hoặc 40 là đã bắt đầu thấy dấu hiệu đó rồi; khi lên đến trên 50, 60, 70, chúng ta sẽ thấy rất nhiều triệu chứng quên lãng này. Nhìn vào căn bệnh của chính mình, tôi nghiệm ra một điều là nếu trong giây phút hiện tại, khi một sự kiện xảy ra và nếu tâm chúng ta không có mặt ở đó thì não bộ chúng ta không ghi nhận dữ kiện đó vào ký ức ngắn hạn. Như vậy, khi chúng ta muốn nhớ lại một dữ kiện, vào ký ức ngắn hạn đễ tìm nhưng trong ký ức này không có dữ kiện nào được lưu trữ thì làm sao chúng ta nhớ? Trái lại, nếu trong giây phút đó mà tâm trí chúng ta có mặt thật sự thì não bộ sẽ ghi nhận những dữ kiện đang xảy ra trong và ngoài thân vào ký ức ngắn hạn. Khi có chánh niệm, chúng ta biết chúng ta đang làm gì, đang có động tác nào; ví dụ tôi đặt cuốn sách lên mặt bàn này, tôi biết tôi đang nâng tay lên và đặt sách xuống, cuốn sách có màu đỏ, mặt bàn rất bóng, có ly nước trong cạnh bên, v.v... não bộ tôi đồng thời ghi nhận những dữ kiện này và đưa vào ký ức. Sau này nếu tôi muốn tìm lại cuốn sách, tuy tôi có thể không nhớ đó là cuốn sách nào và tôi đã đặt nó ở đâu, nhưng những dữ kiện được ghi nhận vào ký ức ngắn hạn sẽ dần dần hiện lên như những dấu tích giúp tôi đi ngược lại thời gian và không gian để truy tầm chính những hành động và tư duy của thân tâm tôi. Cho nên, điều quan trọng trong sự thực tập hàng ngày là làm thế nào để đem tâm trở về với giây phút hiện tại. Vì khi tâm đã ở trong giây phút hiện tại thì chúng ta làm cái gì là chúng ta biết cái đó. Mỗi mỗi cử động của chúng ta như đi, đứng, nằm, ngồi, ăn, uống, làm cái này, làm cái kia đều được ý thức, ghi nhận và đưa vào ký ức. Nếu được như vậy, chúng ta sẽ không bị mất trí nhớ quá dễ dàng như người mắc bệnh Lyme, hoặc với thời gian những tế bào não chết dần hoặc sinh bệnh. Không phải đợi đến già trên 60, 70 hoặc 80 chúng ta mới mắc bệnh lãng (dementia) mà bệnh này đã bắt đầu trong chúng ta hồi còn ở tuổi mười mấy, 20 hay 30. Chúng ta thường không có ý thức về những gì mình đang làm, nhưng lúc chúng ta còn trẻ, não bộ còn mạnh, trí thông minh còn sáng nên chúng ta có thể bù đắp và che đậy sự quên lãng rất dễ dàng. Nhưng càng lớn tuổi, não bộ cũng như chiếc xe dùng lâu ngày đã cũ và các tế bào mất dần nên sự bù đắp đó không còn hiệu nghiệm, sự quên lãng biểu hiện rõ ràng hơn, khiến ta không thể biết hoặc nhớ mình vừa nói điều gì, vừa làm cái gì. Ví dụ như nếu ta không thường xuyên vặn chặt con vít lại (a screw), thì nó lỏng dần, và một lúc nào đó nó rớt ra mà ta không hề hay biết. Vì vậy sự theo dõi hơi thở đem tâm về với giây phút hiện tại, biết được mình đang làm gì và ghi nhận nó là những sự thực tập giúp ích rất nhiều cho trí nhớ chúng ta. 

      Tôi vừa mới chia sẻ về hơi thở và cử động của thân mà chúng ta có thể tập luyện để neo tâm vào thân của mình và để chúng ta có thể tiếp xúc với ngôi nhà đích thực đang có trong mỗi người chúng ta. Bụt còn dạy một phần khác về thân mà chúng ta có thể quán niệm, nhớ nghĩ và an trú, đó là các cơ quan của thân. Khi thực tập chúng ta khám phá được những bộ phận của thân trong đó các tâm hành thường biểu hiện. Chúng ta có thể tự hỏi mình: “Tôi mang nỗi buồn của tôi trong phần nào của cơ thể?” Câu trả lời là cái đó còn tùy ở mỗi cá nhân. Có người mang nỗi buồn trong tim; khi buồn họ thấy ngực rất nặng. Có người mang cảm xúc trong phổi và khi buồn giận họ cảm thấy khó thở, tức ngực. Nhiều người trong chúng ta mang những lo âu sợ hãi trong đầu và những lúc lo âu như vậy đầu sẽ đau nhức, mệt mỏi và kém sáng suốt. Có người mang những tổn thương về tinh thần hay vật chất đã xảy ra trước đây trong những bộ phận trong phần bụng (abdominal organs) như đường ruột và sẽ sinh ra bệnh khó tiêu, loét bao tử hay ung thư. Có người mang đau buồn trong bàng quang của mình hoặc trong tử cung, nhất là khi họ đã từng bị lạm dụng tình dục, bị đánh đập, hoặc đã sử dụng thân thể của chính mình một cách thô bạo. Hoặc có người mang sự căng thẳng trong da và có những triệu chứng dị ứng ngoài da, v.v... Chúng ta phải nhận biết được chúng ta mang những thương tích và những cái đau của mình ở đâu khi thấy trong người đau nhức, mệt mỏi và không còn năng lượng. Nếu chúng ta thực tập ý thức về thân và thấy khi buồn chúng ta đau ở chỗ này, khi giận chúng ta đau ở chỗ kia, hoặc khi lo lắng chúng ta lại thấy khó chịu ở chỗ nọ, v.v... thì chúng ta sẽ tập dừng lại và chăm sóc chúng tốt hơn. Ví dụ chúng ta thường mang đôi dép với chân bị nghiêng một bên thì một thời gian sau đôi dép sẽ mòn hẳn xuống về bên đó; tuy những phần kia của đôi dép còn tốt nhưng vì phía này quá nghiêng nên phải vứt bỏ cả đôi dép. Thân thể chúng ta cũng vậy, nếu chúng ta mang những khổ đau và thương tích ở trong trái tim hay đường ruột, chúng ta phải có ý thức để thở với nó, ôm ấp và chữa lành nó kịp thời. Hiện giờ tôi đang bị đau gan vì uống nhiều thuốc trụ sinh để trị bệnh Lyme. Ban đêm, khi đang ngủ, thỉnh thoảng tôi bị đánh thức dậy vì cơn đau đi qua như một cơn gió, và đôi khi nó xoáy lên rất mạnh. Ngay trong những giây phút đó, thay vì sợ hãi hay lo lắng, tôi để bàn tay lên chỗ đau, tôi thở và nói: “Tôi có mặt cho em đây, tôi có mặt cho em đây. Cho tôi xin lỗi vì đã không chăm sóc cho em tốt hơn. Tôi đang cố gắng hết lòng để chăm sóc em đây. Xin giúp tôi chăm sóc em tốt hơn.” Hình như lần nào cũng vậy khi cơn đau được nhận diện và ôm ấp, nó từ từ dịu xuống. Trong những giây phút đó tôi chăm sóc lá gan thật sự vì nếu tôi lo sợ nghĩa là cơ thể tôi sẽ tiết thêm chất hormone và những phản ứng căng thẳng sẽ làm cho gan tôi đau hơn. Trường hợp khi đau tim cũng vậy; sự sợ hãi và lo lắng chỉ làm cho tim đau nhói hơn. Vì thế sự bình an và sự có mặt của mình, cùng với hơi thở ý thức và tình thương mà chúng ta gởi đến chỗ đau luôn có khả năng ôm ấp, xoa dịu và cùng lúc chữa lành cho nó. Đây là một liều thuốc còn quan trọng hơn cả những liều thuốc mà bác sĩ có thể cho. Chúng ta uống thuốc chỉ là một phần nhỏ nhưng chính chánh niệm và lòng thương tưởng là linh dược mà chúng ta có thể tự cho mình trong mỗi phút giây.

Những đoá hoa xuân

      Bụt cũng có dạy quán thân với phương pháp Cửu tưởng quán, nghĩa là nhìn vào một xác chết đi qua chín giai đoạn. Trong xã hội đương thời chúng ta không thể thấy xác chết ngoài bãi tha ma mà chỉ thấy xác chết đã được trang điểm với son phấn, nằm ngay ngắn trong quan tài ở nhà quàn. Nhưng trong cuộc sống hàng ngày chúng ta có thể thực tập quán tưởng những gì đang xảy ra trên cơ thể chúng ta. Ví dụ khi nhìn vào gương mà thấy những đường nhăn nằm ngang giữa trán thì chắc mình là những người hay lo lắng. Nếu chân mày hay chau và có hai đường dọc xuống thì có thể mình là những người...khó tánh! Chúng ta muốn sự vật xảy ra như thế này như thế kia, nhưng nếu nó không xảy ra như mình mong muốn thì mình chau cặp lông mày lại. Thầy của chúng tôi hay cười, từ lúc tôi bắt đầu trở thành người “mới lớn tuổi,” tôi thường để ý đến những người có đuôi mắt dài. Người Mỹ họ gọi đó là “crow’s feet” (chân quạ) nhưng tôi thích gọi nó là “con mắt cười.” Khi mình hay cười, mình có những vết nhăn ở đuôi mắt trông rất hiền. Trong cuộc sống hàng ngày chúng ta có thể nhìn vào gương để thấy những gì hiển lộ ra trên mặt và chúng ta nên làm quen và mỉm cười với cái đó. Khi còn trẻ chúng ta không bao giờ ý thức rằng những gì ta có đều rất đẹp, rất trẻ; để khi mình bắt đầu có vết nhăn thì mình lại sợ – sợ dữ lắm. Rồi đến khi có bệnh hoặc có những vết đồi mồi hay tàn nhang trên mặt, mình lại càng sợ hơn nữa – và ngay ở tuổi của tôi, tôi cũng đã bắt đầu thấy có nhiều dấu hiệu rồi. Thành thử khi trẻ đẹp chúng ta không biết trân quý gìn giữ để khi tuổi trẻ đi qua chúng ta lại sợ; nhiều khi chưa già đã sợ, một ngày 24 tiếng chỉ có sợ và sợ. 

      Nhưng nếu chúng ta có mặt với những gì xảy ra, chúng ta có thể nhìn nó và tự nhủ: “Ồ, những vết nhăn, đồi mồi và tàn nhang này là dấu ấn của thời gian; chúng khắc ghi những kỷ niệm của cuộc đời mình.” Và chúng ta tập sống đời mình cho đẹp, với đức tính chân thật, lương thiện và bao dung để khi những dấu ấn thời gian biểu hiện, chúng ta có thể mỉm cười chấp nhận chúng. Tôi thấy Thầy của tôi và nhiều Ôn, nhiều cô chú tuy đã lớn tuổi nhưng rất đẹp. Tôi rất ngưỡng mộ vì Thầy tôi và những vị này đã có sự tu học, có sự quay về, làm lành với chính mình; vậy nên những dấu ấn thời gian không phải là sự khắc nghiệt, sự sợ hãi hằn sâu lên khuôn mặt và thân thể mà là ấn tượng của biết bao nụ cười, sự tha thứ cảm thông. Nếu chúng ta sống được như vậy thì dù tuổi lớn bao nhiêu đi nữa chúng ta vẫn cũng rất đẹp và rất trẻ.

      Trong thời của Bụt có một vị thần to lớn, cao cả năm trượng. Vị thần này đã giác ngộ được khổ đau và vì muốn vượt ra khỏi cõi khổ đau, Ngài đã đi suốt ngày đêm với tốc độ ánh sáng mặt trời và đi như vậy suốt một trăm năm. Nhưng cuối cùng vị thần đã ngã gục chết giữa đường trong cõi khổ đau. Một hôm, vị thần đến gặp Bụt và hỏi: “Bạch đức Thế Tôn, con đã từng đi với vận tốc ánh sáng, đi cả ngày lẫn đêm, không ăn, không uống nhưng con vẫn không ra khỏi cõi khổ đau! Có cách nào thoát ra được?” Bụt đáp: “Ông sẽ không thoát ra được dù ông có đi nhanh bao nhiêu đi nữa. Nhưng nếu ông quay về với hình hài năm trượng của ông, ông sẽ vượt thoát sinh tử, ra khỏi khổ đau.” 

      Những giờ phút của ngày hôm nay sẽ trở thành quá khứ. Với hình hài này, nếu chúng ta thực tập có mặt, chăm sóc và thương yêu thì chúng ta có thể tạo nên một quá khứ đẹp trong mỗi phút giây. Dù sống 20 năm, 40 năm hay 70, 80 năm, cuộc đời của chúng ta luôn toả sáng trọn vẹn. Chỉ cần một hơi thở ý thức là có thể dừng lại sự đến đi. 

      “Thịt da rữa mòn xác thân tàn úa

       Lòng vẫn vui như những đoá hoa xuân

       Sông núi rộng ngại gì thân nhỏ bé

      Xin trở về với trời đất bao la.”*

(*Nguyên văn của câu thơ cuối là “xin trả về cho trời đất bao la.” Thầy Giác Thanh, vị trụ trì đầu tiên của Tu viện Lộc Uyển, đã dùng bài thơ này trong một bài Pháp thoại vài tháng trước khi Thầy viên tịch).

*  *  *

Hãy hỏi con ngựa - Sư cô Đẳng Nghiêm

Hôm trước, có một em hỏi mình dạo này hay đọc sách gì. Em nói những ngày này tâm hồn em không được bình yên như trước nữa. Mình gửi cho em trang tàng kinh các trên langmai.org. Mình cũng gửi cho em một bài mình rất thích đọc mỗi khi hoang mang trong sách Nẻo Về Của Ý . 

Lần trước, đi khóa tu người Việt ở Lộc Uyển, mình có duyên đọc được quyển Áo Vách Núi. Trong đó là các bài chia sẻ của sư cô Đẳng Nghiêm trên con đường tu học của cô. Mình học được cách làm quen với mình, với hơi thở của mình. Mình xin phép cô chia sẻ lại ba bài viết của cô ở đây, mong rằng nó sẽ mang lại ít nhiều lợi ích cho những người thương của mình khi đọc được bài này. 

Cùng một chủ đề đây : 

NỬA ĐỜI VE SẦU

NGỌN NẾN MỈM CƯỜI

****

HÃY HỎI CON NGỰA

 (Chia sẻ với các cháu tại YMCA of The Rockies, Estes Park, tiểu bang Colorado vào tháng 8, 2010)

Trước hết chúng ta hãy ngồi cho thật đẹp. Khi cơ thể chúng ta ở trong một tư thế ổn định – lưng thẳng và toàn thân thư giãn – chúng ta có thể dễ dàng theo dõi hơi thở và tiếp nhận giáo pháp một cách hiệu quả nhất. Giáo pháp có thể nuôi dưỡng chúng ta và chăm sóc chúng ta. Vì vậy, khi tiếp nhận pháp của Bụt, chúng ta cần chuẩn bị một dáng ngồi đẹp nhất và một trạng thái cởi mở nhất của tâm. Bây giờ chúng ta hãy ngồi vững vàng như một ngọn núi.

Thở vào, tôi quay về với hơi thở vào.

Thở ra, tôi quay về với hơi thở ra.

Ý thức rằng đây là hơi thở vào.

Ý thức rằng đây là hơi thở ra.

Thở vào... Thở ra ...

Chúng ta hãy theo dõi hơi thở như một người đang ngắm nhìn con chim bay lượn trên bầu trời. Nếu chim bay nhanh hay chậm, thì biết nó bay nhanh hay chậm. Nếu chim bay về phương bắc hay phương nam, thì biết nó bay về phương bắc hay phương nam. Người quan sát chim không làm cho chim bay nhanh hơn hay chậm hơn, bay về hướng này hay hướng kia. Người theo dõi hơi thở cũng vậy, cũng chỉ nhận diện đơn thuần đây là hơi thở vào, đây là hơi thở ra. Hơi thở nhanh hay chậm, sâu hay cạn, dễ chịu hay nặng nề, thì điềm nhiên ý thức như nó đang là.

Thở vào, tôi ý thức rằng tôi đang có một hình hài.

Thở ra, tôi mỉm cười với hình hài của tôi. Xin cảm ơn em!

Ý thức hình hài… Cảm ơn hình hài…

Thở vào, tôi ý thức về những người thân, về tăng thân trong tôi và chung quanh tôi.

Thở ra, tôi mỉm cười với những người thân, với tăng thân của tôi. Xin cảm ơn! Cảm ơn!

Ý thức về những người thân... biết ơn mọi người.

Chiếc áo len

Khi nhìn vào một chiếc áo len, chúng ta thấy nó là một thực thể riêng biệt, đã được hoàn thành trọn vẹn với kiểu đan, màu sắc, và thời trang. Chúng ta có thể nói đó là một chiếc áo len độc đáo, hoàn mỹ. Và khi nhìn kỹ, chúng ta thấy chiếc áo len đã được kết cấu bằng rất nhiều mũi khâu, và tất cả đã được đan xen lại với nhau trông rất đều đặn, chặt chẽ. Tuy nhiên, nếu chúng ta dùng một cái kéo nhỏ để cắt đứt một sợi len, chỉ cần cắt một mũi len thôi là chuyện gì sẽ xảy ra với chiếc áo len? Em nào biết? Đúng vậy! Nó sẽ sút rời ra, bung ra. Nếu các em nắm sợi len bị cắt đó và kéo mạnh, chỉ trong vòng vài giây là chiếc áo len trở thành một nhúm len hỗn độn, không còn gì để gọi là riêng biệt, hoàn mỹ hay cố định nữa. Sự có mặt của chúng ta bên nhau hôm nay là kết quả của biết bao nhiêu công sức và nổ lực để đan khâu và kết nối mọi yếu tố cần thiết nhằm thực hiện khóa tu. Thêm vào đó, chúng ta còn có thời gian, sự sáng tạo cùng với niềm mong ước mãnh liệt của biết bao nhiêu người có mặt hoặc không có mặt ở đây ngày hôm nay, kể cả vị Thầy thương kính của chúng ta. Sư Ông rất muốn chúng ta gặp nhau để thực tập, Thầy đã đề nghị nên tổ chức một khóa tu hàng năm tại Estes Park. Năm nay Sư Ông rất vui khi biết khóa tu của chúng ta đang tiến hành tốt đẹp. Như vậy, sự hiện diện của tăng thân tu học chúng ta cũng giống như chiếc áo len, được thực hiện bằng rất nhiều mũi len đan xen và kết nối nhau.

Kỵ sĩ và con ngựa

Tôi xin kể với các em một câu chuyện về một con ngựa và người cỡi ngựa. Chúng ta đây có ai yêu thích ngựa không? Hầu hết chúng ta đều thích ngựa, phải không? Có bao giờ các em có dịp sờ vào thân một con ngựa hoặc nhìn vào mắt một con ngựa chưa? Đây là một câu chuyện thiền: Một người cỡi ngựa đang phóng rất nhanh về phía trước. Có người đi bộ – có thể đó là các em – vội nép qua bên lề đường và hỏi lớn: “Xin lỗi! Ông đang phóng ngựa đi đâu vậy?” Các em có biết người kỵ sĩ này trả lời như thế nào không? Ông ta nói vói lại: “Tôi không biết! Hãy hỏi con ngựa!”

Trong đời sống hàng ngày, nhiều lúc chúng ta cũng hành xử giống hệt như thế; cứ mải miết “chạy” về phía trước nhưng không biết mình đang chạy đi đâu! Đó là những lúc tâm trí chúng ta bị sự giận dữ, buồn phiền, hay rối loạn chế ngự và điều khiển. Các em có kinh nghiệm nào như vậy không? Có bao giờ các em bị những cảm xúc mạnh bắt buộc mình phải chạy như vậy? Ví dụ khi em yêu thích và ao ước có được một món đồ chơi nào đó và muốn làm bất cứ điều gì để đạt nó cho bằng được; như vậy là em đã ngồi lên lưng ngựa và phóng về phía trước. Đôi khi các em có thể tự hỏi mình: “Ta đang chạy đi đâu đây?” hoặc hỏi cha mẹ các em: “Mẹ! Mẹ cỡi ngựa chạy đi đâu vậy?” khi thấy mẹ đang quá bực bội vì một chuyện gì đó. Hoặc các em có thể hỏi người anh mình khi anh ta mất bình tĩnh, đang bị kích thích và nói quá nhiều hoặc đang nổi nóng, giận dữ. Hoặc là khi đứa em gái đang hờn dỗi, co mình lại trong một góc tủ tối tăm nào đó: “Để cho tôi yên! Tôi không muốn nói với bất cứ ai ở trong cái nhà này!” Đó là con ngựa, những con ngựa bất kham đang mang chúng ta chạy ra khỏi chúng ta, ra khỏi người thân, ra khỏi giây phút hiện tại.

Vì vậy, những người thực tập, dù còn trẻ như các em, đều có thể tập nhận diện được con ngựa đang chạy rất nhanh này khi nó kéo chúng ta theo, kéo những người thân yêu của chúng ta theo. Các em có thể thực tập điều này không? “Mẹ ơi! Bố ơi! bố mẹ đang chạy đi đâu vậy?” Hoặc các em tự hỏi mình: “Ô hay! Mình đang chạy đi đâu đây? Mình đang làm gì đây?" Nếu chúng ta thành thật với chính mình, với cha mẹ hoặc con cái mình, chúng ta sẽ nói: “Tôi không biết, thật sự thì tôi không biết!”

Trong bài hát Đời Đá Vàng, nhạc sĩ Vũ Thành An đã nói lên tâm trạng hoang mang này:

"Ôi thôi đời ta phung phí trong cơn buồn phiền

Ta xin tháng ngày rồi bình yên

Ô hay tại sao ta sống chốn này

Quay cuồng mãi hoài có gì vui?"

    Nhưng nếu chúng ta thường xuyên có ý thức về con ngựa và đặt câu hỏi đó nhiều lần, các em thử đoán xem chuyện gì có thể xảy ra? Em nào biết? “Nó dừng lại!” (Hugh, một em bé 6 tuổi trả lời). Đúng như vậy! Nó dừng lại! Bởi vì ý thức mang lại sự thay đổi, và chỉ có ý thức mới có thể mang lại sự thay đổi. Ngoài ra, không ai có thể bảo chúng ta dừng lại. Giả dụ em đang đứng bên đường, có con ngựa phóng qua và em hỏi người kỵ sĩ: “Xin lỗi! Ông đang phóng ngựa đi đâu vậy?” Ông ta nói: “Tôi không biết, hãy hỏi con ngựa!” Sau đó em nói: “Nếu không biết đi đâu thì sao ông không dừng lại?” Người đó có thể nói: “Tôi cũng không biết nữa! Tôi thấy mọi người phóng chạy nên tôi cũng phóng chạy vậy thôi!” Hoặc người cỡi ngựa đó nói: “Rất tiếc! Tôi không có thì giờ để dừng lại!” Các em đã nghe những câu trả lời như thế chưa? Cha hoặc mẹ mình thường nói như vậy, phải không? Đó là những gì chúng ta thường làm! Chúng ta không biết là đang chạy đi đâu, đang làm gì; nhưng có một điều chắc chắn là chúng ta không muốn dừng lại. Vì mọi người đều làm như vậy, thành thử điều đó có vẻ rất đúng. Tuy nhiên – như em Hugh vừa mới phát biểu – “Khi mình nhận diện được con ngựa và gọi đúng tên nó thường xuyên thì nó sẽ dừng lại.”

Mọi sự thay đổi đều cần đến ý thức và chúng ta sẽ tìm hiểu bản chất của cảm xúc và học vài phương pháp để có thể thay đổi cảm xúc từ gốc rễ. Chúng ta gọi đây là “sự thay đổi từ gốc rễ” (y chuyển – transformation at the base), mà không phải thay đổi ở ngọn hoặc ở các nhánh cây. Tôi nghĩ rằng chúng ta ai cũng có thể chứng nghiệm sự thay đổi từ gốc rễ này. Hãy nhớ lại hình ảnh của chiếc áo len: Chúng ta đã được kết nối với nhau qua nhiều mũi khâu đan xen kẽ với nhau. Nếu chúng ta thay đổi, dù sự thay đổi có bé nhỏ bao nhiêu đi nữa, mọi người khác trong cộng đồng cũng thay đổi theo. Vì chúng ta không phải là những thành phần riêng lẻ, cách biệt nhau.

Cơn sóng cảm xúc

Tâm chúng ta thường được so sánh với một con ngựa. Các em có nghe người ta so sánh tâm với con thú nào khác không? Tâm giống như một con khỉ? Một con hổ? Đúng thế! Tâm cũng được ví như trái đất hoặc một đại dương. Chúng ta thử hình dung một đại dương. Tâm như đại dương mênh mông, luôn tạo ra những cảm xúc, và tôi thường nhìn những cảm xúc như những đợt sóng. Đây là một giáo lý khá cao đối với người trẻ, nhưng tôi biết các em sẽ hiểu. Hãy tưởng tượng một đợt sóng, và xem đợt sóng này là một cảm xúc mạnh. Nó có thể tích cực hoặc tiêu cực, nó có thể là một đợt sóng của hạnh phúc, của sự phấn khích nhưng nó cũng có thể là một đợt sóng của sự giận dữ, của sự ghen ghét. Nó cũng có thể là đợt sóng của một sự mong ước, ví dụ như khi ta muốn có ngay một cái gì đó mà ta rất thích. Nếu đây là một cơn sóng thì phần dưới của sóng là gì? - Là nước, là đại dương, là đáy của đại dương, phải không? Khi nhìn một đợt sóng, các em thấy phần nào trước? Em nào biết? Đúng vậy, ta thấy đầu sóng. Thông thường, chúng ta thấy một cơn sóng khi nó nhô lên cao, hoặc khi nó đang vỗ vào bờ; nhưng khi nó còn xa tít ngoài khơi hoặc đã ngã vào bờ rồi, ta ít thấy vì không để ý đến nó. Bây giờ, em nào biết một đợt sóng khởi đầu từ đâu? Vâng, đúng thế! Nó bắt đầu từ nhiều dặm rất xa dưới đáy đại dương. Đợt sóng phải tùy thuộc vào rất nhiều điều kiện để xuất hiện, như các luồng nước ngầm dưới đại dương, sự chuyển động của trái đất và gió, v.v… để tạo thành động lượng (momentum) của sóng và từ từ nó lên dần, lên dần để cuối cùng xuất hiện trên mặt biển, lên đến cao điểm rồi nhào xuống. Như vậy, sóng không bắt đầu ở cao điểm hoặc từ mặt biển mà nó bắt đầu từ rất xa dưới đáy đại dương. Khi ngọn sóng ngã xuống, nó kết thúc ở đó hay sao? Không! Nó không kết thúc ở đó mà còn tiếp tục hòa mình vào với nhiều đợt sóng khác để tạo nên những làn sóng mới. Cảm xúc của chúng ta cũng giống như vậy. Khi còn trẻ, chúng ta thường trải nghiệm những cảm xúc rất mạnh; và đôi khi chúng ảnh hưởng lên tâm tư khiến chúng ta hoang mang không biết phải làm gì. Chúng ta cảm thấy một năng lượng dồi dào khác lạ trong cơ thể khiến chúng ta không thể đứng yên; khiến chúng ta muốn đấm, đá, la hét, muốn ẩn trốn vào một xó tối nào đó hoặc đào một cái lỗ để chui ngay xuống lòng đất... Bởi vì cảm xúc đôi lúc lớn mạnh như một cơn sóng thần hơn 60 mét, chồm lên rồi đánh “Bu..ùm!” xuống, và chúng ta bị nó áp đảo, nhận chìm, và mất hết tự chủ; nhất là khi có nhiều đợt sóng lớn như vậy cứ dồn dập tiếp nối nhau đổ nhào xuống.

    Tình trạng này thật đáng sợ, không những cho các em mà cho cả những người lớn. Vì vậy, khi vừa nhận biết một cảm xúc đang lên, chúng ta có thể trở về với hơi thở và cơ thể để thiết lập một nền tảng ý thức cho tâm nương náu. Chúng ta hình dung cảm xúc này như một cơn sóng và tìm xem cơn sóng đó đang ở vào giai đoạn nào. Nó đang còn dưới đáy biển, đang trồi lên mặt biển, đang ở điểm cao nhất của đầu sóng hoặc đang nhào xuống? Chúng ta có thể nhận biết những trạng thái của cơn sóng thông qua cơ thể vì chúng ta cảm được làn sóng cảm xúc đó trong cơ thể. Trở về với cơ thể là phương pháp cụ thể nhất để chúng ta nhận biết và tiếp xúc với một điều gì đó đang xảy ra. Chúng ta có thể cảm nhận một cảm giác, một nhận thức hay một ý nghĩ, nhưng chúng ta không thể thực sự nhìn thấy chúng trong tâm vì chúng rất khó theo dõi và nắm bắt. Tuy nhiên, chúng ta có thể trải nghiệm chúng trong cơ thể. Chúng ta cảm thấy cơ thể ta như thế nào khi có sự tức giận hoặc sợ hãi? Ta có cảm giác gì? Em nào biết? Rất nóng! Như lửa cháy! Đúng như vậy đó! Hơi thở nhanh hơn, cạn hơn, nóng hơn, tim đập nhanh hơn, các cơ bắp căng cứng lại. Đó là những triệu chứng của cảm xúc mạnh mà chúng ta có thể nhận biết dễ dàng trên cơ thể. Này các em! Các em rất giỏi, hiểu biết rất nhiều về sự vận hành trong thân tâm của chính mình.

Khi có cảm xúc mạnh, chúng ta đừng vội làm người kỵ sĩ trên lưng ngựa hoang chỉ biết lao mình về phía trước, chúng ta có thể tự hỏi xem mình đang có cảm giác như thế nào trong hơi thở, trong tâm hoặc trong cơ thể? Điều duy nhất chúng ta cần làm lúc này là chú tâm vào cơ thể, gọi đúng tên của cảm xúc đó ra và nói: “Đó là con ngựa. Nó đang chạy như điên! Tôi thấy nó rồi!” Ngay lúc chúng ta nhận diện được nó trong cơ thể, con ngựa mất dần động lượng và sẽ chạy chậm lại. Giả dụ bây giờ chúng ta đang có một con ngựa hoặc một đợt sóng lớn, và chúng ta cảm thấy tim đập rất nhanh, nhịp thở dồn dập, rất ngắn, toàn bộ cơ thể căng cứng và như đang bốc cháy. Và ngay lúc này, thay vì phóng theo ngựa, chúng ta hãy ngồi im trong một tư thế đẹp để nghe một tiếng chuông. Trong chính bản thân chúng ta cũng luôn có tiếng chuông, và đó là hơi thở – hơi thở là tiếng chuông chánh niệm giúp chúng ta trở về với chính mình. Hơi thở vào là một tiếng chuông, hơi thở ra cũng là một tiếng chuông; và chúng luôn có sẵn đó cho ta. Khi chúng ta trở về theo dõi hơi thở vào và hơi thở ra mà thấy chúng rất nhanh, rất khó chịu, chúng ta biết đó là tiếng chuông báo động. Tiếng chuông này báo cho chúng ta biết là có con ngựa đang chạy rất nhanh. Chúng ta phải tập trấn an con ngựa, theo dõi hơi thở như nó đang là và nói: “Tôi biết bạn đang có mặt, tôi biết bạn đang có mặt. Tôi không biết đích xác bạn là gì, nhưng tôi biết bạn đang có mặt và tôi đang lắng nghe bạn. Tôi có mặt với bạn đây.”

 Các em có biết rằng trong phạm vi 20-30 km tại trung tâm điểm của mỗi cơn bão là “Con mắt của cơn bão” (the eye of the storm)? Nơi đó, gió lặng và trời vẫn quang đãng, cây cối không hề nghiêng ngả hay bị thổi bứng gốc.  Khi các em theo dõi hơi thở vào như nó đang là, theo dõi hơi thở ra như nó đang là, và các em buông thư từng phần của cơ thể thì  tâm của các em từ từ trở về an trú trong hơi thở và hình hài của mình. Làm như vậy là các em đang tập chọn quay về an trú trong “con mắt của cơn bão” thay vì lao mình vào trong cơn bão, đắm chìm trong sự giận dữ, buồn phiền, tuyệt vọng, hoặc những kích động khác. Trong cơn bão hãi hùng, hãy quay về an trú trong “con mắt của cơn bão” và các em có thể cứu được cuộc đời của chính mình hay của một người thân. Hãy nói với tâm: “Bạn ơi, hãy trở về! Trở về với hơi thở!” Đây là những điều mà tất cả chúng ta có thể thực tập mỗi khi có đợt sóng nổi lên trong tâm. Ngay cả những khi các em đang ngồi trong xe, đang đi bộ, hoặc ở trong trường học, hoặc bị người khác trêu chọc, quấy rầy làm các em bực bội, hoặc khi cha mẹ không hòa thuận làm các em phiền muộn; các em chỉ cần biết đó là con ngựa hoang, là đợt sóng lớn. Trong bất cứ tư thế đứng, đi, nằm hoặc ngồi của cơ thể, các em chỉ cần đứng, đi, nằm hoặc ngồi thật yên, buông thư tay chân, và trở về với hơi thở, đơn thuần nhận diện và theo dõi hơi thở như nó đang là. Như vậy là các em đang có mặt với cảm xúc, để làm lắng dịu và chăm sóc cảm xúc.

Thiền sỏi

Khi nhìn vào đại dương, ngoài những đợt sóng, chúng ta thấy đại dương còn có gì khác? Em nào biết? Có nước! Có không khí! Có không gian vô tận ở trên và dưới đợt sóng. Chúng ta không phải chỉ là sóng mà chúng ta còn là không gian vô tận. Chúng ta cần khám phá và nuôi dưỡng vùng không gian vô tận này để có thêm nhiều năng lượng nhằm chăm sóc các đợt sóng lớn và để có thể sống một cuộc đời có nhiều không gian rộng lớn và niềm vui trong tâm. Bây giờ tôi xin giới thiệu với các em một phương pháp thiền gọi là “thiền sỏi,” và phương pháp thiền này sẽ giúp chúng ta tiếp xúc với vùng không gian kỳ diệu đó trong tâm. Hôm qua Sư cô Triêu Nghiêm đã giúp các em tìm nhặt nhiều viên sỏi rất đẹp, phải không? Bây giờ chúng ta hãy đem chúng ra để tập thiền. Hôm qua tôi không tìm thấy viên sỏi nào nên tôi đã chọn những trái thông khô để dùng hôm nay. Các em thấy không? Chúng ta có thể rất khôn khéo, linh động, dùng bất cứ vật gì có sẵn để thực tập. Tất cả mọi thứ trên thế gian này đều là Pháp; các em có biết điều đó không? Nếu chúng ta sử dụng viên sỏi để thực tập chăm sóc bản thân, thì viên sỏi đó là Pháp của Bụt. Ví dụ nếu chúng ta không thể tìm thấy sỏi và chỉ có trái thông thì sử dụng trái thông, nếu không có sỏi hoặc trái thông thì chúng ta dùng những ngón tay của mình. Như thế, chúng ta có thể thiền ngón tay, thiền trái thông hoặc thiền sỏi.

Bây giờ chúng ta bày bốn viên sỏi hoặc bốn trái thông ra trước mặt. Mục đích của phương pháp thiền này là nuôi dưỡng sự tươi mát, sự vững chãi, sự tĩnh lặng, và sự tự do trong thân tâm chúng ta. Chúng ta có thể thực tập thiền sỏi một mình hoặc cùng với nhiều bạn khác trong nhóm. Khi có một nhóm đông như hôm nay, trước hết chúng ta đề cử một người giữ chuông gọi là vị tri chung (the bell master). Chúng ta hãy ngồi cho đẹp, vì tư thế của cơ thể sẽ ảnh hưởng đến tâm trí chúng ta. Khi chúng ta ngồi lưng không thẳng hoặc dáng ngồi uể oải, tâm của chúng ta dễ phát sinh những suy nghĩ và cảm nhận có tính cách tiêu cực và bi quan. Nhưng khi ngồi ngay thẳng lại và thư giãn thân tâm, tư duy và cảm nhận của chúng ta có thể trở nên rõ ràng hơn, quan điểm và cách nhìn sẽ sáng suốt hơn. Vì vậy, những người trẻ chúng ta nên thường xuyên giữ cơ thể cho thẳng và đẹp, càng lâu càng tốt. Bây giờ chúng ta hãy lắng nghe một tiếng chuông để tâm trở về trạng thái yên lặng, dễ tập trung, trước khi chúng ta thực tập thiền sỏi. 

Ý thức hơi thở vào; ý thức hơi thở ra.

Ý thức ngực phồng lên; ý thức ngực xẹp xuống.

Ý thức bụng phồng lên; ý thức bụng xẹp xuống.

Ý thức toàn thân; ý thức từng phần của thân, từ đầu đến chân…

Hoa – tươi mát

    Tâm ta đang lắng yên và bất động. Chúng ta chắp hai tay lại và cúi đầu chào các viên sỏi. Sau đó, chúng ta dùng tay trái nhặt lấy viên sỏi hoặc trái thông đầu tiên làm vật tượng trưng cho một đóa hoa. Trái thông tôi đang nắm đây trông giống như một đóa hoa nên tôi dùng nó để thực tập phần này. Những hòn sỏi và trái thông nhỏ này nằm bên lề đường đã lâu và chẳng có giá trị gì đối với bao nhiêu người đã đi qua. Nhưng khi chúng ta có một chủ đích, khi chúng ta cúi đầu cẩn trọng nhặt nó lên, hòn sỏi hoặc trái thông sẽ trở nên đặc biệt và có ý nghĩa. Giá trị và ý nghĩa của sự vật nằm trong chủ đích của chúng ta, và tất cả đều tùy thuộc vào cách thức khi chúng ta tiếp cận. Bây giờ chúng ta dùng hai ngón tay trái để nhặt hòn sỏi lên và đặt nó vào lòng bàn tay phải. Hòn sỏi hay trái thông khô này tượng trưng cho đóa hoa đang hiện hữu trong thân tâm các em. Các em là những đóa hoa trong vườn hoa nhân loại; đôi mắt các em trong sáng như hoa, mũi các em xinh xắn như hoa, và miệng các em tươi vui như hoa. Hai bàn tay các em đẹp như hoa, thân hình các em xinh tươi như hoa; tất cả mọi thứ đều đang tươi đang đẹp như hoa. Như thế, khi chúng ta chọn một cái gì đó và xem nó là một bông hoa, chúng ta cũng sẽ thấy chính mình là một bông hoa. Sau khi đặt hòn sỏi vào lòng bàn tay phải, chúng ta úp bàn tay trái lên trên hòn sỏi.

Thở vào, tôi ý thức tôi là một đóa hoa/ tôi tiếp xúc với yếu tố tươi-như-hoa trong tôi

Thở ra, tôi cảm thấy tươi mát

    Nếu lúc đó không thấy tươi mát, chúng ta nói: “Thở ra, tôi nuôi dưỡng sự tươi mát trong tôi, tôi tiếp xúc với sự tươi mát trong phần sâu kín của bản thân tôi.”

Thở vào, hoa;

Thở ra, tươi mát.

Với tiếng chuông, chúng ta sẽ thở ba lần như thế để thực tập “Hoa, tươi mát.”

     Chúng ta thở và mỉm cười trong chánh niệm. Các em có thể thở vào thở ra như vậy bao nhiêu lần tùy thích. Ba lần, năm lần hay nhiều hơn; hoặc thở như vậy liên tục trong năm phút nếu các em muốn. Trong những giờ giải lao, thay vì để hết thời gian chạy quanh và chơi đùa với bạn bè, các em có thể ngồi lại một góc nào đó, nắm một viên sỏi hoặc một ngón tay và chỉ cần thở vào thở ra có ý thức như thế vài phút là các em cảm nhận được sự tươi mát đang phát sinh trong tâm. Trước khi làm bài thi hay bài khảo sát (test), các em có thể thực tập thở như vậy. Tâm các em sẽ có dịp để trở nên trong sáng, tươi mát và tỉnh táo hơn; và khi trở lại lớp học các em có thể học hỏi được nhiều hơn, hoặc làm bài thi dễ dàng và sáng suốt hơn. Hoặc khi các em nói chuyện với bạn hay một người nào đó, sự tươi mát và nhẹ nhàng của các em sẽ gây ảnh hưởng tốt lên người nghe, tạo niềm vui và lợi lạc cho họ.  Bây giờ chúng ta đặt hòn sỏi này xuống bên phía tay phải.

Núi – vững vàng

Hòn sỏi thứ hai tượng trưng cho một ngọn núi. Một lần nữa, chúng ta ngồi lại cho ngay ngắn, trở về với hơi thở, và cúi xuống nhặt hòn sỏi tượng trưng cho núi. Trong văn hóa Á châu, đặc biệt trong các tu viện, người ta luôn dùng hai tay, hay ít nhất một tay đặt lên tay kia để tiếp nhận bất cứ vật gì; đây là một cách để thể hiện sự cẩn trọng đối với vật tiếp nhận và hành động của mình. Đây không phải chỉ là một hòn sỏi hoặc một trái thông nhỏ, nhưng nó là một Pháp khí vì nó có thể giúp chúng ta tiếp xúc với tự do và bình an. Vì vậy, cũng như trước, chúng ta nhặt nó lên với bàn tay trái, đặt vào lòng bàn tay phải và nắm lại.

Thở vào, tôi ý thức tôi là núi/ có một hòn núi trong tôi

Thở ra, tôi thấy vững chãi, bất động.

Người lớn tuổi ít khi dùng những từ như vậy, phải không? Các em thường nghe người ta nói: “Tôi hạnh phúc, tôi buồn lo, tôi tức giận...” nhưng có thể chưa nghe ai nói, “tôi cảm thấy vững chãi” hoặc “tâm tôi bất động.” Nhưng vững chãi và bất động chính là hai đặc tính cần thiết giúp chúng ta không bị lôi đi bởi con ngựa cảm thọ hay bị nhận chìm bởi cơn sóng cảm xúc. Có được sự vững chãi và bất động, chúng ta mới có được hạnh phúc, an nhiên, dễ chấp nhận và tha thứ  đối với chính mình và người khác. Vì vậy, các em nên học cách nói: “Tôi cảm thấy vững chãi,” hoặc “Tôi nuôi dưỡng sự vững chãi và bất động trong tôi.” Đó là những điều rất quan trọng mà mỗi người chúng ta có thể thực tập, bất kỳ ở lứa tuổi nào. Ôm hòn núi trong bản thân và mỉm cười...

Thở vào, núi; thở ra, vững chãi, bất động.  

Bụng phồng lên, bụng xẹp xuống…

Những người lớn hôm nay không có sỏi hay trái thông thì quý vị vẫn có thể dùng các ngón tay của mình để cùng thực tập với các cháu. Bây giờ chúng ta tiếp tục thực tập với nhau.

Nước – lặng chiếu

    Chúng ta hãy nhìn vào viên sỏi thứ ba tượng trưng cho nước. Em nào biết những gì xảy ra với nước khi yên tĩnh và trong suốt? Các em thấy gì? Sự phản chiếu! Rất chính xác! Nước phản chiếu hình ảnh của tất cả mọi hiện tượng, đầy đủ và trung thực như chúng đang là. Các em có biết tên sư cô Như Nghiêm có nghĩa là gì không? Tên sư cô này có nghĩa là “như thị” và như thị có nghĩa  là “như là” (suchness, as it is). Vì vậy, khi nước yên và trong, chúng ta thấy những hình phản chiếu trong nước một cách rõ ràng như nó đang là. Nhưng khi nước bị xao động, chúng ta thấy mọi thứ đều bị bẻ gập lại, méo mó hoặc chia thành từng mảnh nhỏ. Đó là lý do tại sao chúng ta thực tập để làm tâm tĩnh lặng như nước và tâm có thể thấy mọi thứ chính xác như nó đang là. Dù cho đó là một con ngựa, chúng ta cũng phải thấy đó là con ngựa. Chúng ta thấy rằng chúng ta không thể dừng nó lại, thế thôi. Đừng bào chữa gì cho sự kiện này và cũng đừng tin vào sự bào chữa. Liệu các em có thấy rõ điều này không?

    Tôi chọn trái thông này tượng trưng cho sự tĩnh lặng của nước vì nó có lớp vỏ ngoài gồm nhiều cánh nhỏ khép kín lại với nhau. Giống như khi ngồi thiền chúng ta ngồi thật thẳng, khép mắt lại, không nghe nhạc, không ăn, không ngửi, và cơ thể được ổn định, không bị kích thích. Đóng hết các cửa giác quan, ngăn chặn các xáo động và kích thích từ bên ngoài cũng có thể giúp chúng ta nuôi dưỡng sự tĩnh lặng trong tâm. Trong thiền quán, đây là sự thực tập “dừng lại” (chỉ) để sự thực tập “nhìn sâu” (quán) có thể thực sự xảy ra. Trái thông này có những cánh nhỏ khép kín vào nhau trông rất bình an và tĩnh lặng. Bây giờ chúng ta dùng tay trái nhặt hòn sỏi hoặc trái thông và đặt nó vào bàn tay phải rồi úp bàn tay trái lên.

Thở vào, tôi ý thức tôi là nước, tôi tiếp xúc với yếu tố nước trong tôi.

Chúng ta không cần phải tưởng tượng nhiều vì cơ thể chúng ta đang chứa rất nhiều nước; 65% đến 70% trọng lượng của cơ thể của chúng ta là nước. Các em có biết 2/3 cơ thể chúng ta là nước không? Nước trong tế bào, nước ở giữa các tế bào, ở đâu cũng có nước. Khi nước được bình lặng và yên tĩnh, chúng ta sẽ có sự phản chiếu trung thực.

Thở vào, nước tĩnh; thở ra, lặng chiếu.

Không gian – tự do

Chúng ta đặt hòn sỏi nước xuống và nhặt hòn sỏi không gian lên. Trái thông tôi đang nắm đây có các cánh đã mở lớn, và ta thấy có nhiều khoảng trống chung quanh và ở giữa các cánh nhỏ của nó. Các em cảm thấy thế nào khi có nhiều không gian trong mình và chung quanh mình? Không gian mang đến cho các em cảm giác gì? Em thấy có chánh niệm? Thật là kỳ diệu! Không gian thênh thang dẫn đến chánh niệm. Cô bé kia! Em thấy thế nào? Hạnh phúc? Em thấy hạnh phúc ư? Tốt lắm! Không gian dẫn đến hạnh phúc, không gian dẫn đến chánh niệm, không gian gây cho ta cảm giác tự do. Tự do di chuyển, tự do không bị vướng mắc vào ý nghĩ, vào cảm xúc hay bất cứ điều gì. Chúng ta hãy đặt trái thông hoặc hòn sỏi thứ tư vào lòng tay phải và nhẹ nhàng nắm lại.

Thở vào, tôi nuôi dưỡng không gian trong tôi/ tôi tiếp xúc với không gian trong tôi.

Thở ra, tôi cảm thấy tự do, hạnh phúc và có chánh niệm

Thở vào, không gian; thở ra, tự do.

Sau cùng, chúng ta khẽ đặt hòn sỏi này xuống và chắp tay búp sen xá các Pháp khí đã giúp chúng ta cảm thấy tươi mát như hoa; vững chãi như núi; phản chiếu mọi vật như nước, và tự do như không gian thênh thang. Sự thực tập thiền sỏi thường xuyên sẽ giúp chúng ta nuôi dưỡng những chất liệu tâm linh này để chúng ta có thể chăm sóc những đợt sóng cảm xúc và để chế ngự con ngựa hoang trong ta từng ngày một. Khi một cơn sóng cảm xúc vừa dấy lên hoặc khi con ngựa bắt đầu muốn chạy, chúng ta phải ý thức nó ngay và quay về với hơi thở, để có mặt kịp thời với nó. Đây chính là giây phút hạnh phúc của người tu tập.