Mình đọc như một người quan sát, đụng đến xã hội học và tương tác giữa người với người thì mình cảm tính vô cùng nên mấy cái số liệu nghiên cứu đó cũng chỉ có tính chất tham khảo. Với mình, thì mỗi tương tác giữa người với người là đặc biệt, là duy nhất, và bị tác động bởi vô vàn các thứ mà mình khó kiểm soát được. Mỗi bạn nhỏ với mình cũng đặc biệt như vậy.
Điều mình thích ở cuốn sách này, là cách viết gần gũi, khiêm cung và từ góc nhìn của một nhà giáo dục, một ông bố, một người tôn trọng và yêu thương trẻ con.
Kết thúc chương viết về Tại sao con nít nói dối, tác giả viết như vầy:
Câu cuối rất là thấm thía với mình. Trẻ con là một tờ giấy trắng (với một số bản năng được lập trình sẵn). Nếu con trẻ mà làm sai, làm quấy, làm điều gì chưa đúng thì phải xem là nó đã "học" được điều đó từ đâu hay nó xử lý thông tin kiểu gì mà nó cho ra kết quả trớt quớt vậy.Talwar (a researcher) says parents often entrap their kids, putting them in position to lie and testing their honesty unnecessarily. Last week I put my 3 and 1/2 years old daughter in that exact situation. I noticed she had scribbled on the dining table with a washable marker. With disapproval in my voice, I asked, "Did you draw on the table, Thia?" In the past she would have just answered honestly, but my tone give away that she'd done something wrong. Immediately, I wish I could retract the question and do it over. I should have just reminded her not to write on the table, slipped new paper under her coloring book, and wash the ink away. Instead, I had done exactly what Talwar had warned against."No I didn't," my daughter said, lying to me for the first time.For that stain, I had only myself to blame.
Nói thì nói vậy thôi, chớ mình thấy làm được vậy khó trời thần. Mình thấy mình vẫn còn thói quen áp đặt suy nghĩ của mình lên con trẻ mà chưa chịu thiệt lòng lắng nghe/quan sát con để hiểu nguồn cơn.
Mình vẫn coi chương trình Bố ơi mình đi đâu thế của VN như là bài tập quan sát đánh giá.
Có một bữa, ông bố hỏi con (con trai, khoảng gần 4 tuổi): Chấu ơi, Chấu có sợ hông?
Chấu hùng dũng: Chấu hông sợ!
Ông bố lèo nhèo: Thiệt hông? Chấu hông sợ thiệt hông?
Chấu bớt hùng dũng một chút: Chấu hông sợ.
Ông bố vẫn rất cà nhây: Xạo! Chấu nói thiệt đi, Chấu sợ hông?
Chấu có vẻ căng thẳng: Chấu sợ.
Ông bố có vẻ mãn nguyện với sự "hiểu con" của mình: Đó ba biết Chấu sợ mà. CÓ GÌ ĐÂU MÀ SỢ!
Câu "Có gì đâu mà sợ" thì ông bố đó nói cũng bình thường thôi, mà nghe câu đó xong mình muốn lọt ghế nên phải in hoa. Mình thấy kiểu hội thoại này rất quen, quen lắm, quen tới nỗi bình thường luôn. Nhưng giờ mình khác gòi, nghe xong giống như ăn cơm mà cắn sạn vậy đó. Hỏi cho đã, xác nhận được nỗi sợ của con mình, xong tự loại bỏ/không chấp nhận nỗi sợ đó ở con. Vậy hỏi làm cái méo chi trời.
Khi đứng ngoài quan sát thì lúc nào cũng có vẻ sáng suốt hơn, nhưng khi đụng chuyện thì mình bối rối vô cùng.
Mình tìm được một chỗ tình nguyện chơi với mấy trẻ con người Việt. Wow, như cá gặp nước luôn, cầu được ước thấy luôn. Đó là một trung tâm chăm sóc hỗ trợ gia đình và trẻ em, hằng tuần có một buổi workshop cho các ba mẹ, còn con nhỏ sẽ được gửi qua cho mấy cô chăm sóc lúc ba mẹ học. Trung tâm cũng nhận luôn mấy bé khác muốn đến chơi với yêu cầu là phải có người nhà đi kèm. Mình thấy nhiều rất nhiều các cách dạy con theo thói quen. Khi các em khóc thì đủ các thể loại: nín đi con, im lặng đi con, khóc nhiều sưng hết mắt xấu quắc kìa, khóc nữa là dắt về khỏi chơi nha con, khóc là cô giáo phạt nha con, ở Mỹ mà cũng còn kiểu: khóc nữa là ngoại lấy cây roi mây nha con. That's what I want to learn. Làm sao để ba mẹ Việt, với những tập khí lâu đời từ cách giáo dục của gia đình, xã hội, và cách chính bản thân họ lớn lên, có thể học cách dung hòa với nền văn hóa mới và cách nuôi dạy con cái lớn lên trong nền văn hóa mới.
Vì là tình nguyện nên mình có nhiều thời gian có thể lùi lại quan sát và tự soi chiếu (reflect) để có thêm kinh nghiệm và bài học cho mình. Mặc dù phải lái xe 30 phút mới tới, nhưng mà mình sướng lắm.
Mỗi lần đọc/học được một cái gì hay ho về con nít, hay ngồi viết về con nít, là tim mình rộn ràng, tay mình run run.
