Last day at work

Hôm nay là ngày cuối mình đi làm. Mình nghĩ chắc mình sẽ nhớ bọn trẻ nhiều lắm. Nhiều hơn bọn nó nhớ mình là cái chắc.

Mình là đứa dễ dụ. Sáng sáng vào lớp, tụi nó nhe răng ra cười, "hi Le" là mình hí hửng lắm. Lâu lâu chạy lại níu kéo, cô ơi, cô đọc sách cho con được hông? Cô ơi, cô lại đây với con được hông? Cô ơi, cô dí con chạy dzòng dzòng được hông? Mình cảm giác như mình là siêu nhân giữa bầy nhắng nhít này. Đôi lúc, đánh nhau hay chạy té đau, tụi nó nhìn quanh quất tìm cứu binh, thấy mình dòm nó, nó lạch bạch chạy lại ôm mình ỉ ôi, nước mắt nước mũi tèm lèm.

Mình thấy nghề này rất hợp với mình. Nghề gì mà ngày nào cũng được ôm ấp hun hít mấy anh ba chị bảy nhắng nhít. Có ngày đi làm về, thấy người mình toàn mùi con nít.

Có những ngày đi làm, đọc đi đọc lại một cuốn sách chắc hơn chục lần. Tụi nó đã thuộc lòng mà cứ thích ngồi đọc với mình. Mà lần nào cũng ồ à á ố. Ăn cái gì mà thấy cuộc sống này nhiệm mào quá dzậy các bạn.

Bữa nay bữa cuối, lúc mình đang chơi với một đám ở bãi cát thì cô giáo bày trò cho tụi nó vẽ vời. Mình lò mò tới, thì một em nhanh nhảu, I am making a card for you, cuz you are going on a long long vacation, you will be on a big airplane and you will travel... Chắc là cô giáo bày các em nhưng bị em L méc. Mình siêu mắc cười với vẻ mặt già đời của anh bảy này. Người thì bé như que kẹo mà miệng mồm liến thoắng.

Lúc ăn trưa, có một cô giáo mang hoa ra tặng mình, hey, can you guys say happy last day to Le. Lại có thêm mấy anh bảy nghe tiếng được tiếng mất, chắc thấy mình cầm hoa, xong lại happy happy gì gì đó, thế là các bạn líu lo: Happy birthday to you, happy birthday to you, happy birthday dear Le, happy birthday to you. Ok, thôi cũng gần đến sinh nhật mình, chấp nhận luôn. Thiệt ra thì mấy  cái mặt mốc này có hát hò kiểu gì mình cũng nhiệt liệt tán dương.

Mình chưa thiệt sự là môt cô giáo tận tâm, vì mình vẫn còn lâng lâng khi được ở cạnh bọn trẻ, kiểu như bị choáng ngợp á. Chỉ cần ở cạnh bọn nó, châu đầu vô nhìn một con ruồi bay qua bay lại, cũng đủ thấy cuộc sống nhiệm mào. Nên mình học ở bọn nó nhiều thứ lắm, mà chưa nghĩ ra là mình cần dạy gì cho bọn nó ngoài việc trước khi ăn cơm phải rửa tay, đi toilet xong phải rửa tay, ăn cơm xong phải dọn dẹp, ngủ dậy thì dẹp mền, về thì nhớ xách dép theo.

Có lần, một ông bố mới đến lớp cùng con gái nhỏ. Ông bố đứng trò chuyện với mình trong khi có một em đang gào khóc thảm thiết vì đang buồn đời gì đó. Ông bạn ấy nói, thỉnh thoảng tao cũng ước được gào khóc như tụi nó, thiệt là sung sướng khi mày có thể làm điều đó há.

Ừa, thiệt là sung sướng khi được làm lũ nhắng nhít đó. Nhưng mà ở bên cạnh nhắng nhít cùng lũ đó cũng là niềm vui to lớn của mình.

From Le, with love.
*note: ở trường mình dùng họ thay tên để cho dễ gọi.

why we should keep the water in the table

Những ngày nắng nóng, bọn trẻ con ở trường hay được nghịch nước cho mát. Chúng có một cái bàn sâu lòng gọi là "water table". Cô giáo sẽ đổ nước vô cái bàn đó, và các bạn nhỏ sẽ có đủ đồ nghề như là xô chậu, chén bát, ấm tách,... để nghịch nước. Tụi nó thích nhất là cái màn, cô giáo xịt nước vô tụi nó xong tụi nó chạy như vịt.

Sau khi bầy vịt đó trở lại cái bàn, thì ngoài việc đổ qua đổ lại mấy cái xô chậu, tụi nó sẽ bắt đầu múc nước từ cái bàn đó đi tưới cây, đi đổ vô hố cát hoặc đơn giản hơn là tụi nó sẽ đổ ngay xuống đất chỗ nó đang chơi. Các cô giáo khác và mình thường hay nhắc là, please keep the water in the table, với lý do là cứ múc nước đổ ra sẽ hết nước để chơi.

Đã có một lúc nào đó, lý do đó là hợp lý với mình. Nhưng một buổi chiều nắng, mình chỉ ngồi nhìn các bạn nghịch nước, mình đã nghĩ khác đi. Hồi nhỏ, mình cũng thích dọc nước, mà chỉ là dọc lén, hoặc là chỉ được dọc nước những lúc trời mưa. Nước là một điều kì lạ hết sức với mình. Bây giờ, tụi nhỏ đang vui vẻ chơi bời, hà cớ gì mình lại làm giảm đi niềm vui đó của tụi nó. Cái việc đổ nước ra đó không làm hại (hurt) ai cả, thì cứ để tụi nhỏ làm. Tụi nó rất thích thú làm chuyện đó thì cứ để tụi nó làm.

Mình nghĩ là lần sau mình sẽ chỉ tụi nó là khi tụi nó đổ nước xuống đất thì nước "biến mất", khi tụi nó đổ nước vô tô thì nước vẫn còn đó, vậy nước đi đâu? Mấy bạn này chỉ mới hai tuổi nên chắc sẽ thú vị lắm khi nghe mấy bạn trả lời.

Tôi sẽ trở thành một cô giáo như thế nào

Tôi đã đi làm được hơn một tháng. Gần như mỗi ngày đi làm về, tôi đều có thứ gì đó hay ho để kể cho bạn chồng nghe. Mặc dù hợp đồng của tôi là bán thời gian, nhưng tôi vẫn làm 8 tiếng một ngày, chỉ có khác là khi cần tôi có thể nghỉ thoải mái hơn.

Tháng vừa rồi, tôi làm từ 8:30 sáng và làm với các em baby, khoảng từ 9 tháng tới 18 tháng. Tháng này, tôi xin đổi sang 10g sáng, nên tôi bắt đầu làm với các bạn lớn hơn, khoảng từ 18 tháng tới 2 tuổi rưỡi.

Tôi cảm thấy may mắn vì mình đã tìm được công việc này vì môi trường làm việc thiệt là nhiều yêu thương. Tuần rồi, khi chuyển sang làm với mấy bạn lớn hơn, tôi đã nhớ nụ cười và mấy cái ôm của mấy em bé xíu xiu rất nhiều. Tôi tranh thủ đi làm sớm, để có thể tạt qua chơi một xíu với mấy em. Các cô giáo làm cùng cũng vô cùng nhiều thương yêu. Những đứa trẻ con vô cùng nhạy cảm, chúng sẽ nhận ra tình thương nơi ta và cũng cho ta nhưng yêu thương trong trẻo nhất.

Hôm rồi, mình có làm cùng một chị. Chị ấy là người gốc Việt, nhưng sang đây từ năm 75. Chị đến giúp lớp của mình vào giờ các cô giáo đi họp. Mình vô cùng ngưỡng mộ cách chị trò chuyện và an ủi một bạn nhỏ đang bất an. Bạn ấy tỉnh giấc trong giờ ngủ trưa và không nhìn thấy cô giáo yêu thích của bạn, và bạn khóc thét lên. Bạn vừa thét lên vừa nức nở. Chị ấy đã đến vô cùng mindful, nhẹ nhàng ở bên và hỏi han, và đề nghị giúp đỡ.

Từ lâu, mình tự hỏi, mình sẽ trở thành một cô giáo như thế nào. Sau ngày hôm qua, thì mình biết mình mong muốn trở thành một cô giáo như thế nào. Sự nhẹ nhàng và mindful đó không đến từ một sự cố gắng nào, nó tỏa ra một cách vô cùng tự nhiên từ chị ấy. Mình sẽ phải thực tập hàng ngày để có thể nhẹ nhàng và an nhiên trong từng hơi thở, để có thể cảm nhận và lan tỏa được bình an và hạnh phúc khi ở cùng với các bạn nhỏ.

Mình thật sự biết ơn vì đã gặp được chị ấy.

NutureShock và Habit Energy

Tuần này, mình đang đọc cuốn "NutureShock", một cuốn sách về mấy bạn nhỏ. Cuốn sách viết về cách nhìn của tác giả (với rất nhiều dẫn chứng về các nghiên cứu về tâm lý, xã hội học) về mấy chuyện của con nít như là : Tác dụng ngược của việc khen ngợi, Vấn đề về phân biệt chủng tộc, Tại sao trẻ con nói dối, Trí thông minh, Khả năng ngôn ngữ...

Mình đọc như một người quan sát, đụng đến xã hội học và tương tác giữa người với người thì mình cảm tính vô cùng nên mấy cái số liệu nghiên cứu đó cũng chỉ có tính chất tham khảo. Với mình, thì mỗi tương tác giữa người với người là đặc biệt, là duy nhất, và bị tác động bởi vô vàn các thứ mà mình khó kiểm soát được. Mỗi bạn nhỏ với mình cũng đặc biệt như vậy.

Điều mình thích ở cuốn sách này, là cách viết gần gũi, khiêm cung và từ góc nhìn của một nhà giáo dục, một ông bố, một người tôn trọng và yêu thương trẻ con.

Kết thúc chương viết về Tại sao con nít nói dối, tác giả viết như vầy:

Talwar (a researcher) says parents often entrap their kids, putting them in position to lie and testing their honesty unnecessarily. Last week I put my 3 and 1/2 years old daughter in that exact situation. I noticed she had scribbled on the dining table with a washable marker. With disapproval in my voice, I asked, "Did you draw on the table, Thia?" In the past she would have just answered honestly, but my tone give away that she'd done something wrong. Immediately, I wish I could retract the question and do it over. I should have just reminded her not to write on the table, slipped new paper under her coloring book, and wash the ink away. Instead, I had done exactly what Talwar had warned against. 

"No I didn't," my daughter said, lying to me for the first time.

For that stain, I had only myself to blame.

 Câu cuối rất là thấm thía với mình. Trẻ con là một tờ giấy trắng (với một số bản năng được lập trình sẵn). Nếu con trẻ mà làm sai, làm quấy, làm điều gì chưa đúng thì phải xem là nó đã "học" được điều đó từ đâu hay nó xử lý thông tin kiểu gì mà nó cho ra kết quả trớt quớt vậy.

Nói thì nói vậy thôi, chớ mình thấy làm được vậy khó trời thần. Mình thấy mình vẫn còn thói quen áp đặt suy nghĩ của mình lên con trẻ mà chưa chịu thiệt lòng lắng nghe/quan sát con để hiểu nguồn cơn.

Mình vẫn coi chương trình Bố ơi mình đi đâu thế của VN như là bài tập quan sát đánh giá.
Có một bữa, ông bố hỏi con (con trai, khoảng gần 4 tuổi): Chấu ơi, Chấu có sợ hông?
Chấu hùng dũng: Chấu hông sợ!
Ông bố lèo nhèo: Thiệt hông? Chấu hông sợ thiệt hông?
Chấu bớt hùng dũng một chút: Chấu hông sợ.
Ông bố vẫn rất cà nhây: Xạo! Chấu nói thiệt đi, Chấu sợ hông?
Chấu có vẻ căng thẳng: Chấu sợ.
Ông bố có vẻ mãn nguyện với sự "hiểu con" của mình: Đó ba biết Chấu sợ mà. CÓ GÌ ĐÂU MÀ SỢ!

Câu "Có gì đâu mà sợ" thì ông bố đó nói cũng bình thường thôi, mà nghe câu đó xong mình muốn lọt ghế nên phải in hoa. Mình thấy kiểu hội thoại này rất quen, quen lắm, quen tới nỗi bình thường luôn. Nhưng giờ mình khác gòi, nghe xong giống như ăn cơm mà cắn sạn vậy đó. Hỏi cho đã, xác nhận được nỗi sợ của con mình, xong tự loại bỏ/không chấp nhận nỗi sợ đó ở con. Vậy hỏi làm cái méo chi trời.

Khi đứng ngoài quan sát thì lúc nào cũng có vẻ sáng suốt hơn, nhưng khi đụng chuyện thì mình bối rối vô cùng.

Mình tìm được một chỗ tình nguyện chơi với mấy trẻ con người Việt. Wow, như cá gặp nước luôn, cầu được ước thấy luôn. Đó là một trung tâm chăm sóc hỗ trợ gia đình và trẻ em, hằng tuần có một buổi workshop cho các ba mẹ, còn con nhỏ sẽ được gửi qua cho mấy cô chăm sóc lúc ba mẹ học. Trung tâm cũng nhận luôn mấy bé khác muốn đến chơi với yêu cầu là phải có người nhà đi kèm. Mình thấy nhiều rất nhiều các cách dạy con theo thói quen. Khi các em khóc thì đủ các thể loại: nín đi con, im lặng đi con, khóc nhiều sưng hết mắt xấu quắc kìa, khóc nữa là dắt về khỏi chơi nha con, khóc là cô giáo phạt nha con, ở Mỹ mà cũng còn kiểu: khóc nữa là ngoại lấy cây roi mây nha con. That's what I want to learn. Làm sao để ba mẹ Việt, với những tập khí lâu đời từ cách giáo dục của gia đình, xã hội, và cách chính bản thân họ lớn lên, có thể học cách dung hòa với nền văn hóa mới và cách nuôi dạy con cái lớn lên trong nền văn hóa mới.
Vì là tình nguyện nên mình có nhiều thời gian có thể lùi lại quan sát và tự soi chiếu (reflect) để có thêm kinh nghiệm và bài học cho mình. Mặc dù phải lái xe 30 phút mới tới, nhưng mà mình sướng lắm.

Mỗi lần đọc/học được một cái gì hay ho về con nít, hay ngồi viết về con nít, là tim mình rộn ràng, tay mình run run.

Trời gió

Bữa nay trời gió quá xá. Cái chuông gió treo ngoài ban công leng keng miết nghe mà tội. 

Mùa này trở lạnh rồi.

 

***

Thứ năm 

Sáng đi tutor, cô quản lý báo là một đứa mà mình tutor đã ok, quay về lớp lại, thay bằng một em mới. 

Tụi nhỏ vừa hết học kỳ, nên cũng có gặp trao đổi với giáo viên về học kỳ mới, về mấy đứa nhỏ đang theo lớp phụ đạo này. Có một đứa có vấn đề về trí nhớ nên nếu mà dạy rồi, mà tuần sau ẻm quên mất thì biết mà thông cảm cho ẻm. Có một em thì gặp vấn đề về đọc hiểu, nên cho toán thì em làm được mà kêu giải toán đố thì nhớ kiên nhẫn với em một chút vì có khi em đọc đề mà hông hiểu. Còn có hai em, ba mẹ đang trong giai đoạn ly hôn, hôm thì ở với ba, hôm thì ở với mẹ, nên cũng nên để ý tụi nhỏ hơn một chút. À, tụi mình cũng nhớ để ý, có khi tụi nhỏ sáng không ăn sáng nên hay bị đói mất tập trung, có bánh trái trong tủ nè nha, cần thì lấy cho tụi nhỏ ăn. 

Không thấy nhắc tới em của mình, mình hỏi thăm, bạn F của mình thì sao hả cô. Cổ cười ngất, cổ nói ở, bạn F đó là "pain in the ass" của tụi mình đó. Bạn đó đang bắt đầu trổ mã dậy thì, có bạn gái rồi, bữa trước cô dạy thế, thấy bạn còn ghi tên bạn gái lên tay. Bữa nay, mình ngồi học với bạn F, bản vẫn lèm bèm, năn nỉ xin để bài về nhà làm, chơi cái gì đi. Bữa nay, bạn học cũng ngoan nên mình cũng nhẹ nhàng với bản. 

Chiều, mình lại có 2 tiếng lên phụ cô giáo trên lớp. Tiết đầu cô giảng lý thuyết cho tụi nhỏ, mình cũng ghi lại vô sổ, tại mấy cái này hồi xưa mình học khác. Rồi tiết sau làm bài tập. 

Mình đến lớp thường ngồi ở một bàn góc lớp, đứa nào hông biết gì thì chạy qua chỗ mình hỏi. Bốn đứa chạy qua bàn mình để làm bài. Tụi nó cứ ngồi mò mò, bí thì dòm mình cười cười, mình cũng cười cười lại. Được cái đã chạy qua hỏi thì đứa nào cũng chịu nghe, chịu học. 

Lúc đi ra cổng, tự nhiên thấy thanh thản, nghĩ rằng mình đã sẵn sàng để bạn mèo con của mình đến trái đất này và thử đủ mọi hỉ nộ ái ố buồn vui ở cái chốn này. 

Thứ sáu

Mình lại có một bữa đi volunteer nữa. Bữa này thì đuối như trái chuối. Có một sự khác biệt quá lớn giữa một đứa lớp bảy và bảy đứa lớp một. Cũng may, mỗi tháng chỉ có 2 buổi đi với tụi nhỏ nhít này. Vui nhưng mà đuối quá. 

Chiều, ngủ dậy, thì thế giới đầy đau thương này lại thêm thương đau. Tự nhiên mình ngồi thẫn thờ, mình có nên nghĩ lại về việc sẽ sinh con ra ở nơi đây. 

***

Sáng nay thèm chả cá lã vọng, rủ bạn chồng đi ăn. Xà quầng đọc tin tức một hồi, mình nói với chồng, thôi tháng nay ăn chay cầu nguyện cho hoà bình thế giới nha. Rồi hai đứa ra chùa ăn cơm chùa. 

Mình định viết về cái chuyến lên chùa của mình tuần rồi, nhưng mà còn phải xử lý mớ bài dồn cục lại, đầu óc cứ vướng cái này cái kia viết hổng có ra.

Đêm muộn rồi mà trời vẫn còn gió quá. 

Đi ngắm các em

Học kỳ này mình có một môn học là đi quan sát và đánh giá các bạn nhỏ, đi quan sát cả một học kỳ.

Hôm qua mình đến trường, cái trường nhỏ xíu, nhìn bên ngoài như một căn nhà bình thường. Mình đến, bấm chuông hoài hông ai mở cửa, im lìm quá xá, gọi điện cũng hông ai trả lời, chắc cả trường đi đâu chơi. Nhìn ở ngoài mình nghĩ là chán lắm, nhưng mà bữa nay chui vô cái nhà trường này thấy vui ơi là vui.

Ngôi nhà nhỏ ấm cúng với khoảng hơn 20 bạn nhỏ, chia thành hai nhóm tuổi và 4 giáo viên. Tuy là hai nhóm nhưng các bạn chơi chung với nhau hết, chỉ có giờ circle time là chia ra. Bên trong có bếp, có văn phòng và ba phòng chơi cho các bạn. Một phòng gần cửa ra vào, bình thường thì chắc là chỗ để đón tiếp ba mẹ và các bạn, sẽ được chuyển đổi thành phòng chơi xích đu, hoặc làm circle time cho lớp nhỏ. Một phòng nữa là Art studio của các bạn, có đất sét, màu vẽ dụng cụ các kiểu. Phòng to nhất, chắc khoảng hơn 40m vuông, được chia cách bởi các kệ là khu vực chơi chính của các bạn. Có đủ thứ, có block gỗ cho các bạn xây nhà, cho các bạn xây trạm cứu hỏa, có quầy hàng siêu thị, có góc nhỏ cho các bạn đọc sách hay viết. Một nửa phòng này, khi đồ chơi được dọn dẹp ngăn nắp thì dùng làm chỗ circle time cho các bạn lớn.

Bữa nay, có mấy thứ nhỏ nhỏ làm mình vui lắm.

Mình đến lúc các bạn ấy được chơi tự do, căn phòng chính như một bãi chiến trường. Phòng thì nhỏ, đồ chơi được bày ra, các em chạy lung tung. Có hai bạn nhỏ chạy qua chạy lại thì đụng nhau, xong em A nhìn em B rồi cười, ôm và hun một cái chóc lên chỗ bị đụng phải. Hai em cười hí hí, rồi tiếp tục đi chơi.

Lúc cô giáo đọc sách cho tụi nhỏ. Tụi nó ngóc mỏ lên nghe. Có một em, mắt tròn xoe, mồm cũng tròn xoe, đưa tay ngoái mũi, xong không cần nhìn, đưa luôn vô miệng nhâm nhi. Ta nói nhìn mắc cười quá xá.

Mỗi nơi đều có một kỹ thuật để tập trung bọn nhỏ. Và ở cái trường nhỏ xíu này là cái chuông. Cái chuông nhỏ nhỏ, gõ bong bong như ở chùa á. Mỗi lần nghe chuông là các em dù đang làm gì cũng ngừng lại im lặng, giơ hai tay lên. Căn phòng đang huyên náo, bỗng tĩnh lặng. Mèn ơi, mấy thầy cô train tụi nhỏ này hay quá xá.

Khoảng 10g30, tụi nhỏ bắt đầu được nhắc nhở là dọn dẹp đồ chơi và cái đu được treo lên ở phòng ngoài. Bạn nào dọn dẹp hết đồ chơi của mình sẽ được vào phòng chơi đu. Trong chốc lát, bãi chiến trường đã được dọn dẹp ngăn nắp.  Thầy đi ngang thấy đống gạch gỗ vẫn còn, hỏi em E, em bảo, con đã dọn một nửa của con rồi, nửa này là của bạn F. Các bạn tự giác dọn dẹp đồ chơi của mình, rồi nhắc bạn mình đến dọn. Xong em chạy đến hỏi thầy là, thầy ơi, con dọn xong rồi, con vô chơi đu được không?

Việc tự giác dọn dẹp đồ chơi là một việc mình thấy rất hay. Lớp học nhỏ, phòng học được tận dụng nhiều chức năng, nên khi cần chuyển đổi giữa các hoạt động, việc dọn dẹp cần diễn ra nhanh chóng, và các bạn nhỏ cũng học được về trách nhiệm của mình ở đây. Có một lần, mình đến một trường nghe cô bảo là xịn, vì cơ sở vật chất rất tốt. Trường to vật vã, nhưng mình thấy các bạn không được yêu cầu tự dọn dẹp đồ chơi của mình, mà khi cần sử dụng không gian đó, các cô sẽ hỏi là con chơi xong chưa, cô cần dọn chỗ này. Maybe là mình chỉ đến đó một lần, nhưng mà với trẻ con thì phải nhất quán, không nên làm như vậy với các bạn ý.

Lúc đang chuẩn bị tập trung circle time ở nhóm lớn, thì có một bạn không biết vì sao, khóc bù lu bù loa. Thầy bảo, it's ok to be sad, nhưng mà con có thể ra chỗ sofa kia ngồi buồn để không ảnh hưởng đến các bạn khác được không, khi nào con sẵn sàng thì mình quay lại nhá. Rồi em đi ra kia, có vẻ một mình em không chịu nổi cơn buồn ấy, em càng khóc tợn. Có cô giáo ra ngồi với em một tẹo, rồi em hết khóc, cầm cái khăn lau hết nước mắt nước mũi, rồi quay lại hát ca nhảy múa với các bạn trong vòng tròn.

Mới có một bữa thôi, mà sao mình khoái cái trường này dữ.

Learning process

Học kỳ mùa hè mình đăng ký học xác suất thống kê. Tuần đầu tiên, mình gặp lai ông cụ học cùng lớp tiếng Anh học kỳ trước. Ông cụ xịn lắm, ghi chép rất chăm chỉ, vừa học, thỉnh thoảng lại lôi cuốn từ điển ra tra cứu gì đó, hình như ông cụ người Nga. Giờ giải lao ông cụ còn hay lên hỏi thầy, hỏi mấy đứa ngồi kế cái này cái nọ. Mình về kể cho chồng nghe. Gặp ông cụ trong lớp ESL là mình đã thấy nể, mà nghĩ chắc cụ học tiếng Anh vì nó là ngôn ngữ bên này. Nhưng gặp cụ trong lớp toán thì thiệt là phục sát đất. Mình nói với chồng, thấy ông cụ có vẻ không theo kịp, nhưng vẫn rất chăm chỉ vui vẻ đến lớp. Mỗi sáng đi học, mình hay để ý nếu chỗ sau ông cụ còn trống thì hay chạy lại ngồi, để nếu ông cụ hỏi gì thì chỉ cho cụ.

Nhưng sau bài test tuần 1, thầy giáo trả bài cho cả lớp, xong cuối giờ, trao đổi với cụ gì đó.

Tuần thứ 2 không thấy cụ đi học nữa. Buồn hết sức.

Mình về hỏi chồng, nếu học trò không theo kịp ở lớp, thì lỗi ở thầy hay ở trò. Hỏi vậy thôi, chớ có trăm ngàn lý do cho cái việc này. Nhưng mình thấy ông cụ rất nhiệt tình, mà lại không đi học nữa thì mình cứ thấy buồn buồn.

Môn này mình đã học rồi hồi còn học ở VN, nên cũng không biết là có quá khó với bọn nó không. Nhưng so với mấy thầy dạy toán của mình hồi xưa thì ông thầy này dở ẹc. Có lần còn viết nhầm công thức.

Mình luôn rất hứng thú với cách thức mà chúng ta suy nghĩ một vấn đề, có thể input vào giống nhau, nhưng output lại rất khác nhau. Điều khác nhau đó có thể đến từ kinh nghiệm bản thân, thói quen, tính cách, khả năng suy luận,... Nhưng với những đứa trẻ thì sao? Đồng ý là mọi người đều khác nhau, nhưng điều gì làm nên sự khác nhau đó, và làm cách nào để phát huy tối ưu khả năng của các bạn nhỏ.

Mình luôn cảm thấy con người tuyệt diệu mà.

Mình nói chồng ráng làm đi, để mình xách dép đi học, rồi sẽ nghiên cứu về cái này, về learning process của con người. Mấy bữa nay tràn trể cảm hứng học hành.

Ethnic Identity Vs. National Identity

Hôm trước mình vừa có một bài tập về Personal Identity và mình chọn viết về Ethnic Identity vs. National Identity, nôm na là nếu con mình sinh ra và lớn lên ở Mỹ, thì nó sẽ tự nhận mình là người Việt Nam hay là Mỹ.

Trong những tài liệu mình đọc để viết bài, thì có mấy ý mình thấy rất thích. Một bài khá tổng quát về ethnic identity. Một bài nữa cũng có ý hay là về những mối tương quan giữa ethnic identity và discrimination và self-esteem. Một bài thì viết về những yếu tố có ảnh hưởng đến việc hình thành bản sắc dân tộc.

Personal identity như kiểu "Tôi là ai", một câu hỏi mà đến một lứa tuổi nhất định người ta tự hỏi và tự tìm tòi để trả lời cho chính bản thân mình. Có nhiều khía cạnh về nhân dạng (identity) của một con người và ethnic identity là một trong những khía cạnh đó. Ethnic identity, có thể tạm dịch là bản sắc dân tộc, có nghĩa là cảm giác thuộc về, là một thành viên của một dân tộc nào đó. National identity, có thể tạm gọi là bản sắc quốc gia, là cảm giác thuộc về, hòa nhập với một xã hội mới. Câu hỏi đặt ra là, những đứa trẻ là người nhập cư thì sẽ phát triển những khía cạnh này như thế nào và những yếu tố này ảnh hưởng như thế nào đến sự phát triển của trẻ.

Mình đã từng nghĩ rằng, ethnic identity và national identity có thể mâu thuẫn với nhau. Nhưng mà có nghiên cứu đã chỉ ra rằng, hai yếu tố này có thể phát triển độc lập với nhau. Một đứa trẻ hoàn toàn có thể nhận mình là Việt Nam và là người Mỹ. Và, một strong ethnic identity sẽ giúp đứa trẻ tự tin và phát triển tốt hơn ở một số khía cạnh. Tuy nhiên, mình thấy đó vẫn là lý thuyết. Thực tế thì theo suy nghĩ cá nhân, mình thấy những đứa trẻ Việt sinh ra và lớn lên ở Mỹ, tụi nó Tây quá (haizz, hiển nhiên). Nhưng có khi với tụi tây, thì bọn nhỏ này lại Việt Nam quá. Mình luôn thắc mắc là tụi nó sẽ suy nghĩ như thế nào về identity của mình.

Hôm trước, mình có một bài tập phỏng vấn các em vị thành niên về một số suy nghĩ, quan điểm của các em về bản thân, gia đình, bạn bè, tương lai, ... Mình tò mò hỏi thêm về vấn đề này. Mình phỏng vấn 3 em, tuổi từ 11 - 13, ba mẹ đều là người Việt, hai em sinh ở VN và sang Mỹ từ rất bé, một em sinh ở Mỹ. Khi được hỏi là các em tự nhận mình là người VN hay người Mỹ. Một em trả lời luôn là American. Một em thì bảo là nói chung em không suy nghĩ nhiều lắm về vấn đề này, nói chung là em không nghĩ là VN hay Mỹ mà em nghĩ chung về being a human. Còn một em thì nói với mình, em khác các bạn Mỹ thế nào, mà em cũng khác các anh chị em của em ở VN thế nào, xong, kết luận là em thấy em in between. Ba em đều có thể hiểu được tiếng Việt, hai em vẫn nói tiếng Việt khá tốt vì ba mẹ bắt phải dùng tiếng Việt ở nhà, nhưng một em thì không nói tốt lắm và nhìn chung các em thấy không có nhu cầu học thêm tiếng Việt. Các em vẫn còn khá nhỏ, nhưng đó là một cuộc nói chuyện thú vị. Có thể, một lúc nào đó, mình lại phỏng vấn các bạn lớn hơn một chút về vấn đề này để có thêm nhiều góc nhìn hơn.

Trong bài viết nghiên cứu về những yếu tố ảnh hưởng đến ethnic identity có phân tích về sự ảnh hưởng của ba yếu tố: ngôn ngữ, gia đình, và cộng đồng. Theo đó yếu tố ảnh hưởng mạnh nhất là cộng đồng, sau đó đến ngôn ngữ. Gia đình tác động gián tiếp đến ehtnic identity qua việc tác động đến ngôn ngữ. Mình thấy điều này cũng hợp lý, vì cả ethnic identity hay national identity đều là cảm giác thuộc về một cộng đồng nhất định. Do đó, việc tạo sự kết nối giữa các em với cộng động người Việt/cộng đồng chung sẽ góp phần hình thành identity.

Mình có một người anh họ, sang Mỹ lúc 5 tuổi. Hai anh em mình hầu như không biết đến nhau cho đến khi mình sang Mỹ và bắt đầu liên lạc lại. Hôm trước, đi cắm trại với anh, anh bảo là anh cảm thấy buồn vì không có nhiều kết nối với họ hàng của mình ở VN. Anh nói tiếng Việt rất sõi, biết đọc biết viết, vì ba anh bắt anh học từ nhỏ. Bạn gái anh là người Nhật và có một gia đình đông vui ở bên này. Anh nói, rồi sau này mấy anh em mình cũng sẽ có một gia đình lớn ở đây. Ừ, mình cũng hy vọng vậy. Mình thích con mình lớn lên có anh em cô dì chú bác ông bà. Hồi trước, mình có tham gia một bài tập về tâm lý, trong đó, mình vẽ ra cây phả hệ nhà mình, và nói về những người thân của mình. Đó là một cách để mình nhìn lại nguồn cội của chính bản thân mình, điều đó giúp mình hiểu rõ hơn mình là ai.

Cảm giác thuộc về một nơi nào đó, một cộng đồng nào đó là cần thiết. Sinh ra là một người nhập cư hay con lai, có thể có những khó khăn nhất định. Hy vọng thế giới càng mở, thì con người ta sẽ mở lòng hơn.
Explorations into being Hafu: Megumi Nishikura at TEDxKyoto 2013

Bình đẳng giới

Tuần vừa rồi, mình học về anti-bias và how to deliver gender messages to children. huhu, càng ngày thấy mình càng ngu, tiếng Anh cũng dốt mà cũng không dịch sang được tiếng Việt ;(

Cô gửi cho cả lớp một bài báo, đọc xong làm mình suy nghĩ. Trong bài báo, tác giả có nói đến rằng khoảng gần một nửa bé gái từ 3 đến 6 tuổi sợ bị mập, và khoảng 15 đến 18% trẻ em gái dưới 12 tuổi dùng mascara, chì kẻ mắt và son môi.

Học kỳ trước, cô giáo cũng chia sẻ rằng khi con gái cô, khoảng 2 tuổi, nhìn thấy cô dùng mascara, cô phải tránh nói rằng để mình đẹp hơn, mà giải thích rằng cô thấy thích mình hơn khi dùng mascara.

 Mình chưa bao giờ nghĩ một cách nghiêm túc về vấn đề này cho đến hôm nay.

***

Một chị bạn, khi mang bầu em bé thứ hai, chia sẻ rằng chị thích sinh con trai vì làm con gái rất là thiệt thòi. Phải chăm sóc gia đình và cả học hành và công việc. Con trai thì sướng hơn.

Một anh bạn khác, chưa có con, thì lại thích có con gái, vì anh ý nghĩ rằng con gái sẽ không phải bị áp lực thành công như con trai.

Một chị, đang tìm việc, chia sẻ đại ý là vì là phụ nữ nên chị muốn một công việc đều đều, ổn định.

Bạn chồng mình, trong một lúc nói chuyện gì đó, đã hỏi là, không biết mấy việc con gái làm có việc gì thú vị không?

***

Từ những kinh nghiệm sống ít ỏi của mình cho đến giờ, thì mình chưa cảm thấy được bản thân mình bị ảnh hưởng nhiều lắm từ việc bất bình đẳng giới tính. Có hai khoảng thời gian mình cảm nhận rõ ràng nhất về tính nữ của mình: lúc mình mới dậy thì và lúc mình lấy chồng. Lúc mói dậy thì, những ngày đèn đỏ của mình là cực hình. Mình đau bụng, đau lưng, chóng mặt, buồn nôn, ngất lên ngất xuống. Lúc lấy chồng, mình phải điệu đà, váy áo, make up. Trong một vài trường hợp, phải ngoan ngoãn hơn bình thường. Rõ ràng, mình có nhận biết được sự bất bình đẳng giới trong môi trường mình sống, nhưng cho tới bây giờ, việc giới tính ảnh hưởng đến sự phát triển của cá nhân mình hầu như không, hoặc tệ hơn, nó ảnh hưởng quá sâu đến nỗi mình không nhận ra.

Mình thôi không học code nữa là vì mình không thành trùm được khi học cùng với mấy thằng bạn của mình ở cấp ba, và điều đó làm mình không thích code nữa. Vậy, mình thích làm việc đó vì mình thích cảm giác chiến thắng chớ không phải vì mình thật sự thích việc coding. Mình luôn nghĩ mình không làm được việc gì đó là vì mình dốt, mình lười, mình không cố gắng, mình không đủ đam mê với nó chứ không bao giờ mình nghĩ vì mình là con gái.

Theo mình hiểu, vai trò của người lớn là phải khuyến khích đứa trẻ trải nghiệm nhiều thứ, không nên đặt ra những giới hạn vô hình cho bọn trẻ vì giới tính của chúng. Mình luôn ủng hộ quan điểm tôn trọng cá nhân. Mỗi người có những khả năng riêng biệt phù hợp với những công việc, môi trường nhất định. Điều cần thiết là tạo cơ hội và tạo cảm hứng để họ trải nghiệm và nhận ra điều đó.

Quay lại bài báo đầu bài, mình thấy không là vấn đề gì nếu các em nhỏ nhận thức việc bị mập đồng nghĩa với sức khỏe kém thì việc sợ bị mập là một chuyện tốt. Còn các em nhỏ mà xài mỹ phẩm, nếu nó không bắt nguồn từ những nguyên nhân tiêu cực như se sua, đua đòi, quá chú trọng hình thức thì mình thấy cũng không vấn đề gì. Biết đâu các em ấy là những nhà lãnh đạo mới của ngành công nghiệp mỹ phẩm trong tương lai.

Chưa diễn đạt hết được suy nghĩ của mình, nhưng mà cũng tàm tạm. Rồi bữa nào lại viết tiếp.

 Xong, đi nấu bún riêu ăn đây, vì con trai con gái gì cũng cần phải ăn mà.

A beautiful mind

Sáng nay, đọc tin thấy bác John Nash vừa mất. Mình đã từng xem một bộ phim về bác này, hồi lâu lâu. Hai bữa nay tự nhiên bạn chồng nhắc nhiều về bác này, và về các nhà toán học tài năng khác nữa.

Tối qua, lần đầu tiên, bạn chồng nói với mình rằng bạn ấy thích ở lại Mỹ. Bạn ý bảo, hồi lúc mới qua anh vẫn thích về Vn nhưng giờ thì anh thích ở lại Mỹ. Mình hỏi lý do lớn nhất khiến bạn ấy muốn ở lại là gì? Bạn ý bảo vì ở đây có nhiều người giỏi. 

Bạn ấy hay kể về một bạn đồng nghiệp ở công ty, bạn này vừa tốt nghiệp phổ thông xong và nghỉ một năm để đi làm. Bạn này là một trong những nguồn cảm hứng của chồng khi đi làm. Nhìn chung, công ty mới có nhiều điều thú vị, nhưng có lẽ thú vị nhất với chồng mình là được làm chung với nhiều người giỏi. Bạn ấy nói, lần đầu tiên anh có cảm giác được làm việc với một người giỏi ở mức world class level thì như thế nào. Bạn chồng vui lắm. 

Mỗi khi đi làm về, chồng mình sẽ hỏi mình hôm nay đi học vui hông, và mình cũng hỏi bạn ấy đi làm vui hông. Mình thấy rất may mắn khi niềm vui lớn nhất của hai đứa không phải là được điểm A hay là được bonus, mà là khi mình léo nhéo kể với bạn ấy làm thế nào để khuyến khích sự phát triển cảm xúc của một đứa trẻ, hay bạn ấy sẽ vừa tủm tỉm vừa kể về một câu đố/một bài toán mà vừa gặp phải hôm nay. 

Thỉnh thoảng bạn ấy vẫn dụ mình, để anh dạy em học toán nhá, hay một sáng cuối tuần bảnh mắt ra bạn ý nhe răng cười anh dạy em code nhá!!! Hai tuần trước mình ngồi ôn lại toán để thi xếp lớp ở trường. Lâu lắm rồi mới làm toán, dù toàn mấy bài dễ nhưng mà mình thích lắm. Có khi hè này ở nhà cho chồng dạy code thiệt. Mình nhớ hồi còn đi học, chiều chiều, bạn chồng hay sang chỗ mình để giảng thuật toán cho mình. Hình như từ những buổi chiều đó, mà mình biết là mình không thể nào theo tin học được nữa :))) 

Bữa trước, mình nằm mơ, thấy mình và chồng về quê sống. Mình đi dạy mẫu giáo, suốt ngày la cà với tụi con nít. Chồng thì ở nhà dạy tin học cho tụi nhỏ, còn có một cái thư viện nhỏ nhỏ ở nhà cho tụi con nít trong xóm tới chơi. 

Con người thật là tuyệt diệu. 

Too much praise will kill you

Bữa nay đi học, mọi người thảo luận về chủ đề khen con nít, có nên khen hay không? nếu có thì nên khen thế nào?

Đọc xong thấy giống mình dễ sợ.

Đi học về child development đôi khi không hoàn toàn là để biết phải dạy con mình/con người thế nào mà còn là để tìm hiểu lại chính bản thân mình khi còn là một đứa trẻ.

Năm nay hơi bị nhiều người chúc sớm tăng nhân khẩu nhà mình. Nhưng mà trời ơi, it's a human being. Tụi mình chỉ có khả năng chơi với hai con gấu bông ở nhà thôi, chớ người thiệt thì chưa dám nghĩ tới đâu.

Quê Hương

Quê hương là gì hở mẹ
Mà sao ba Đức dạy phải yêu...

Tôi tưởng tượng đến một ngày kia con mình sẽ hỏi tôi câu đó.
Mấy hôm nay mình và bạn chồng đã tranh luận ít nhiều về chuyện chọn quê hương cho con chúng tôi sau này.

Sẽ không cần phải suy nghĩ nhiều nếu chúng tôi đơn giản chấp nhận con chúng tôi (1) là người Việt trên đất Việt hoặc (2) trở thành một người Mỹ (gốc Việt) trên đất Mỹ.

Nếu con có cơ hội được học tập và phát triển tại Mỹ thì đưa con về học ở VN là một quyết định không dễ dàng gì với chúng tôi. Nhưng liệu có dễ dàng hơn khi muốn con vẫn là một người Việt Nam trên đất Mỹ.

Cali là tiểu bang có nhiều người việt nhất ở Mỹ, có nhiều khu người Việt, có nhiều little Sài Gòn. Có lần bạn Đức hỏi vui là nếu sau này con mình hỏi "Sao gọi là little Sài Gòn mà không gọi là little Hồ Chí Minh?" thì sẽ giải thích với con làm sao?

Cuối tuần rồi mình gặp lại một người anh họ. Anh bằng tuổi mình và theo gia đình sang đây từ 20 năm trước. Một cuộc hội ngộ sau 20 năm. Thú thật trong 20 năm ấy, thỉnh thoảng chỉ là những cuộc gọi của những người lớn, mình thì chẳng nhớ kỷ niệm nào về anh cả và cũng chưa một lần trực tiếp liên lạc với anh sau 20 năm. Anh gọi cho mình trước, anh vẫn nói được tiếng Việt vì ba mẹ vẫn bắt phải nói tiếng Việt ở nhà, nhưng anh thú thật anh sử dụng tiếng Việt không tốt lắm, anh dùng tiếng Anh tốt hơn. Mình thấy anh giỏi, anh nói rõ ràng, anh đọc được, viết được, vậy là quá giỏi.

Ký ức về Vn trong anh chỉ là những hình ảnh mơ hồ vụn vặt. Ba anh là người của chính quyền Sài Gòn cũ và chắc sẽ không bao giờ trở về Vn. Nhưng anh nói, có thể mẹ anh muốn về và khi nào bà muốn về anh sẽ đưa bà về.

Bạn gái anh người gốc Nhật và cũng đã sang Mỹ lâu lắm rồi. Bọn mình hỏi "hometown" của chị, thì chị bảo ở một thành phố nào đó nằm giữa Cali.

Tối đó, bốn đứa đi ăn tối ở một quán ăn người Việt, ông chú ở quán đó khá vui tính, hỏi thăm đủ thứ khi thấy mấy đứa Việt Nam. Mình nhớ ông chú đó có nói "chú qua năm 75, mất nước là chú đi luôn".

Bạn Đức suy nghĩ lung lắm, bạn ấy luôn có cảm giác mình là một kẻ xa xứ, luôn tự hỏi tại sao mình chưa thể trở về. Bọn mình sợ nếu sau này dạy con về quê hương, trả lời con thế nào khi con hỏi "tại sao bố mẹ lại bỏ quê hương mà đi?"

Thật ra, mình không nghĩ lung đến thế khi quyết định theo chồng xa xứ. Quê hương nó ở trong lòng mình, nó ở trong nỗi nhớ niềm thương với những người đã gắn bó với mình suốt chừng ấy năm. Hơn 23 năm ký ức đủ để mình sống xa xứ vài năm, để mình biết nhớ và biết rằng mình luôn có một nơi chốn quay về.

Nếu sau này con mình xa xứ,
Mình muốn con mình có nhiều kỷ niệm với quê hương, sẽ có những mùa hè Việt Nam, sẽ có những trung thu hay Tết nhất Việt Nam...
Mình muốn con mình nếu có ai hỏi quê con ở đâu, con sẽ nói là con sinh ra ở abc, nhưng con cũng có quê ở VN nữa.
Mình muốn con mình khi đủ lớn để biết yêu biết nhớ, con sẽ một lần trở lại VN, bằng những thôi thúc trong chính bản thân con muốn tìm về nguồn cội.

Mình không biết mình có yêu quê hương không, nhưng mình yêu một tỉ thứ, một tỉ niềm vui, một tỉ kỷ niệm với nơi mình sinh ra và lớn lên.
Rồi con mình cũng sẽ có một tỷ thứ để yêu để nhớ về nơi nó sẽ được sinh ra và lớn lên, nhưng mình cũng mong con mình có cơ hội để yêu thêm vài mươi thứ ở nơi mà bố mẹ nó đã sinh ra và lớn lên.

Quê hương là chùm khế ngọt
Cho con trèo hái mỗi ngày
Quê hương là đường đi học
Con về rợp bướm vàng bay
Quê hương là con diều biếc
Tuổi thơ con thả trên đồng 
Quê hương là con đò nhỏ 
Êm đêm khua nước ven sông
....

(Quê hương - Đỗ Trung Quân)