Nửa đời ve sầu - Sư cô Đẳng Nghiêm

Lần trước, đi khóa tu người Việt ở Lộc Uyển, mình có duyên đọc được quyển Áo Vách Núi. Trong đó là các bài chia sẻ của sư cô Đẳng Nghiêm trên con đường tu học của cô. Mình học được cách làm quen với mình, với hơi thở của mình. Mình xin phép cô chia sẻ lại ba bài viết của cô ở đây, mong rằng nó sẽ mang lại ít nhiều lợi ích cho những người thương của mình khi đọc được bài này. 

Cùng một chủ đề đây : 

HÃY HỎI CON NGỰA

NGỌN NẾN MỈM CƯỜI

********

NỬA ĐỜI VE SẦU

Có người đi qua khu rừng thấy ve sầu đang lăn lộn trên mặt đất khóc than thống thiết. Người qua đường hỏi:

     –Này chú ve sầu, tại sao chú khóc than thảm thiết như vậy?

Ve sầu vừa khóc vừa trả lời:

     –Vợ của tôi vừa mất! Trời ơi! Từ nay tôi phải sống một mình và không biết phải làm gì với nửa đời còn lại của tôi!

Người khách qua đường nghe thế rất thông cảm với nỗi khổ của ve sầu nhưng đồng thời anh ta cũng buồn cười vì anh biết đời sống của một con ve sầu chỉ dài 24 giờ đồng hồ, và nửa đời còn lại là khoảng 12 tiếng thôi.

Trở về với Đất Mẹ

    Trước khi ngủ tôi thường theo dõi hơi thở, đặt bàn tay trái lên chỗ trái tim, tay phải lên vùng lá gan và tiếp tục thở để thân tâm được lắng dịu. Tôi nằm thở như thế và quán chiếu mình đang nằm trong vòng tay của Đất Mẹ. Thầy của chúng tôi có dạy rằng trái đất chính là Bồ Tát Thanh Lương Đại Địa chứ không phải chỉ là một vật thể hay một môi trường nơi chúng ta sinh sống, và trái đất là một vị Bồ Tát xinh đẹp nhất trong tất cả các vị Bồ Tát. Mỗi khi nằm xuống, chúng ta có thể quán tưởng là chúng ta đang nằm trong vòng tay chở che của Bồ Tát Thanh lương Đại địa. Chúng ta có thể buông xuống tất cả những đau nhức, mệt mỏi, băn khoăn, trắc trở của thân tâm để Đất Mẹ ôm ấp cho chúng ta, và chúng ta sẽ nhẹ nhàng đi vào giấc ngủ. Trong những giấc ngủ như vậy chúng ta có được sự nghỉ ngơi và trị liệu. Có những khi nằm quán tưởng như vậy thì hình ảnh con ve sầu hiện lên và tôi thấy tôi là con ve sầu màu nâu bé tí chỉ còn 12 tiếng để sống mà cứ sầu khổ lo lắng không biết ngày mai sẽ ra sao, ăn gì, mặc gì, vui hay buồn, sẽ sống với ai, nói chuyện với ai... tôi nhoẻn miệng cười với chính mình trong màn đêm! Khi tôi biết nhìn lại và cảm nhận được thân phận mình nhỏ nhoi như ve sầu nằm trong rừng sâu, tôi thấy mình không có gì quan trọng lắm, rất nhỏ bé so với đất trời cao rộng kia. Nếu con người chúng ta sớm ý thức được rằng mình nhỏ bé và cuộc đời ngắn ngủi, chúng ta sẽ thức tỉnh, bớt khóc than và học sống với cuộc đời còn lại cho có ý nghĩa. Đời sống loài ve sầu vỏn vẹn một ngày, đời người chúng ta được bao nhiêu năm? – nhiều lắm là 100 năm. Nhưng nếu đem so sánh với đời sống của các cây tùng hoặc các cổ thụ sequoia hai hoặc ba ngàn năm, mặt trăng, mặt trời hoặc các vì sao; thì 100 năm chỉ là một chớp mắt, và chúng ta bé nhỏ mong manh hơn cả con ve sầu. Vậy chúng ta thật sự phải làm gì để sống cho có đủ ý nghĩa trong khoảng thời gian ngắn ngủi này? 

Hơi thở là cảm xúc của tâm

      Kinh Tứ Niệm Xứ dạy về bốn lãnh vực quán niệm là thân, thọ, tâm và đối tượng của tâm. Tôi xin nói về lãnh vực đầu tiên là lãnh vực của thân mà Bụt dạy rất cặn kẽ trong kinh Thân Hành Niệm. Chữ Niệm 念 (Hán-Việt) gồm hai bộ. Ở trên là bộ Kim 今 (nghĩa là bây giờ); dưới là bộ Tâm 心 (nghĩa là trái tim hay cái tâm của mình). Chánh niệm có nghĩa là cái tâm đang ở ngay bây giờ, ngay trong giây phút hiện tại: Now Mind. Chữ niệm còn có nghĩa là nhớ đến, nghĩ đến, và chánh niệm còn có nghĩa là cái tâm đang nhớ đến, nghĩ đến giây phút hiện tại, đến cái gì đang xảy ra trong hiện tại. Thân Hành Niệm có nghĩa là tâm mình đang nhớ nghĩ về cái thân hành này trong giây phút hiện tại. Danh từ “thân hành” (body formation) được sử dụng vì thân được cấu tạo bởi rất nhiều yếu tố. Tôi chỉ xin nói về một vài yếu tố để chúng ta cùng thực tập với nhau. Khi một người không còn thở, nói năng, tương tác (interact) với thế giới bên ngoài thì khi đó chúng ta không gọi là thân nữa, mà gọi là một cái xác (corpse), một tử thi (cadaver). Thân khi còn sống phải có sự trao đổi với môi trường bên trong và bên ngoài. Hơi thở là một phần của thân. Chúng ta ai cũng thở nhưng ít khi chúng ta ý thức rằng mình đang thở và nhiều người chưa từng để ý đến hơi thở. Chúng ta có thể thực tập để nâng cao ý thức về hơi thở mà chúng ta đang còn có:

      Thở vào, tôi ý thức rằng tôi đang thở vào.

      Thở ra, tôi ý thức rằng tôi đang thở ra.

      Đây là hơi thở vào, đây là hơi thở ra.

      Vào… Ra…

     Khi dạy về thân, Bụt nói về hơi thở trong rất nhiều kinh. Khi chúng ta giận, chúng ta thở khác, khi chúng ta buồn, chúng ta thở khác. Tôi nhớ hồi còn sống, mẹ tôi hay nổi giận khi nghe tôi thở dài: “Con sẽ làm cái nhà này mạt, nếu con cứ thở dài hoài!” Khi chúng ta lo âu, chúng ta cũng thở khác hẳn. Như vậy hơi thở là tiếng nói của tâm, là cảm xúc của tâm. Chúng ta không thể trực tiếp thấy được tâm bằng mắt, không nghe được bằng tai, không ngửi được bằng mũi, không nếm được bằng miệng, không xúc chạm được bằng cái thân của mình. Nhưng tâm có thể thấy được qua những sự biểu lộ của nó trên thân; ví dụ ta biết một người đang giận khi ta thấy bộ mặt của họ đỏ lên và tay họ nắm cứng lại. Nếu có chánh niệm chúng ta cũng có thể thấy được mình đang giận. Cơn giận của mình cũng có thể nghe được qua cơ thể khi hơi thở bỗng trở nên hổn hển, nặng nề và dồn dập, và khi giọng nói bình thường của mình bỗng nhiên trở nên lớn tiếng và có những lời gay gắt thô bạo; đó là tâm của mình được biểu hiện qua thân. Hơi thở là một biểu hiện rất vi tế, chúng ta chỉ cần nghe một vật gì bất thình lình rơi xuống là chúng ta nín thở ngay trong giây phút đó; tim đập nhanh hơn và hơi thở cũng nhanh hơn, ngắn và dồn dập hơn. Như vậy hơi thở là một phản ứng về sinh lý, một biểu hiện sinh lý của tâm. Nếu chúng ta để ý tìm hiểu và làm bạn với hơi thở của mình, chúng ta có thể thấy được tâm của mình. Trước tiên là chúng ta học nhận diện đơn thuần (simple recognition). Ví dụ bạn đang ngồi bình yên, có ai đó nói một điều gì, bỗng bạn thấy hơi thở của bạn ngưng nín lại, rồi trở nên dồn dập hơn. Tại sao vậy? Tại vì có một cảm thọ, một tư duy đang đi lên mà bạn chưa biết tại sao và nó là cái gì, nhưng bạn có ý thức là đang có một sự thay đổi trong cách bạn thở (breathing pattern). Thấy được như vậy là vì trong cuộc sống hàng ngày, chúng ta có sự tập luyện để ý thức rõ hơn những cách thở khác nhau của chính mình và sự liên hệ của hơi thở với những tâm hành đang đi lên cùng lúc. Bất cứ lúc nào và ở đâu, chúng ta đều có thể thực tập lắng nghe hơi thở vào và hơi thở ra của mình và cảm nhận sự phình lên xẹp xuống của ngực và bụng. Chúng ta phải làm quen với nó, để biết khi bình thường thì mình thở như thế nào, và khi mình không thở như vậy nữa thì biết là có một cái gì đó không bình thường đang xảy ra, và trong cảm thọ, trong tư duy hoặc nhận thức của mình đang có sự thay đổi. Hơi thở là cảm xúc của tâm và nếu chúng ta thực tập hơi thở chánh niệm thì chúng ta sẽ thấy được tâm một cách rõ ràng hơn.

Ngôi nhà đích thực

      Tôi có những giấc mơ mà chúng thường hay lặp lại (recurrent dreams). Những giấc mơ này có nhiều hình thái khác nhau nhưng cùng có một điểm chung. Tôi mơ thấy mình đang ở đâu đó mà không biết ở đâu, nhưng bất chợt nhớ ra là mình phải đi về nhà. Tôi thường mơ thấy tôi đang ở Việt Nam, đến giờ phải lên máy bay đi về Mỹ, nhưng biết sắp trễ máy bay nên tôi quýnh lên, vơ lấy đồ đạc, và sợ rằng mình sẽ kẹt lại ở Việt Nam. Khi tôi nhìn sâu vào các giấc mơ như vậy thì tôi thấy rằng tuổi thơ bất ổn của tôi đã khiến cho tôi luôn cảm thấy lạc loài và có khuynh hướng muốn tìm về một nơi mình có thể gọi là “nhà” của mình. Đôi khi chúng ta đã tu tập rất lâu, và trong cuộc sống hàng ngày chúng ta biết ngôi nhà của mình là bây giờ và ở đây, nhưng tàng thức của chúng ta phải cần một thời gian rất lâu, rất nhiều năm để biết cái ngôi nhà đích thực ở đâu. Người Mỹ có câu ngạn ngữ: “Home is where the heart is” (Tim ở đâu thì nhà ở đó). Nhưng nếu rủi chúng ta thương một người và tim mình ở ngoài kia thì không lẽ “nhà” của mình cũng ở ngoài kia hay sao? Hoặc khi chúng ta muốn đạt cho được một bằng cấp hay cái gì đó, trái tim mình chỉ nhắm vào đối tượng đó thì có phải cái nhà mình ở ngoài đó hay không? Hàng ngày trong khi thức, tôi tập quay về với hơi thở và thân thể, và tôi khám phá ra được một điều là ngôi nhà đích thực có thể tìm thấy ngay trong hơi thở và hình hài của chính mình. Điều này Bụt và Thầy đã giảng dạy nhiều lần, nhưng sự thực tập chuyên cần của chính tôi mới có thể giúp tôi chứng nghiệm được nó từ trong chiều sâu của tâm thức. Khi thở vào, chúng ta đem tâm của mình theo sát hơi thở vào và tâm hoàn toàn an trú trong hơi thở vào đó. Khi thở ra, chúng ta đem tâm của mình theo sát hơi thở ra và tâm của mình hoàn toàn an trú trong hơi thở ra đó. Như thế, chúng ta có thể tiếp xúc với ngôi nhà đích thực của mình, dù chỉ với một hơi thở vào hay một hơi thở ra. Chỉ trong một hơi thở thôi, nhưng tâm chúng ta có thể ngưng lại hoàn toàn mọi suy nghĩ và cảm thọ và do đó, toàn thân có thể trở nên thư giãn, nhẹ nhàng và tĩnh lặng. Hơi thở chỉ kéo dài một vài giây nhưng ảnh hưởng sâu rộng. Cũng chỉ trong một hơi thở, chúng ta có thể thoát ra khỏi khái niệm về cái “tôi” và cái “hình hài của tôi” cao gần 1 mét 7 và nặng mấy chục ki-lô này.

      Sự thực tập chánh niệm trong khi thức đã thấm nhuần và ảnh hưởng vào giấc mơ và từ từ thay đổi cách hành xử của tôi. Trong một giấc mơ, tôi thấy mình đang lái xe rất nhanh trên một con đường đông đảo xe cộ, tôi không biết mình đang đi đâu, nhưng bỗng nhiên tôi có niềm tin vững chắc rằng nếu tôi cứ đi thẳng thì tôi sẽ về đến nhà. Trong một giấc mơ khác, tôi đang cố gắng bắt kịp với một nhóm sư anh, sư chị, sư em của tôi giữa đám đông xa lạ, thì đột nhiên tôi hỏi mình: “Tôi có thật sự cần đến đó hay không?” Tất cả sự lo âu bồn chồn trong tôi tức thì tan biến. Ngay cả khung cảnh náo nhiệt xô bồ quanh tôi cũng tức thì tan biến. Vận tốc của mọi hoạt động bên trong cũng như bên ngoài đều chậm lại, và tôi cảm thấy dễ chịu, thư giãn, không còn nhu yếu đi tìm gì nữa. Trong giấc mơ gần đây nhất, tôi thấy mình đến một làng mạc vắng vẻ, ít cây cỏ và đất có màu hồng cam, hơi nhấp nhô. Tôi nhảy phóc lên một chiếc xe đạp và chạy nhanh về phía trước. Bất thình lình tôi thắng xe lại, một nửa bánh xe trước của tôi đang chìa ra trong khoảng không và trước mặt tôi là một vực thẳm khổng lồ và tối ngòm. Tôi tiếp tục bóp thắng xe, bình tĩnh lùi xe cho đến khi cả tôi và xe đã rời xa miệng hố. Bà ngoại của tôi liền hiện ra cạnh bên tôi, mỉm cười, và tôi khoe với Ngoại rằng cái thắng rất tốt đã đưa con ra khỏi hiểm nguy. Khi thức dậy, tôi để cho hình ảnh của giấc mơ hiện lên trên màn tâm của tôi thật rõ rệt để khắc ghi nó vào tâm thức của tôi. Tôi thấy rằng trên đường tu của tôi, tôi không cần phải chứng đạt bất cứ điều gì. Tuy khuynh hướng tìm kiếm, nắm bắt và mong cầu vẫn còn trong tôi, tôi hiểu rằng chỉ trong sự dừng lại tôi mới thật sự về với ngôi nhà đích thực của mình. Năng lượng chánh niệm có công năng giúp tôi dừng lại trong lúc thức cũng như trong lúc ngủ.   

      Trong sự thực tập hàng ngày, lúc ban đầu chúng ta chỉ cần nhận diện đơn thuần các hơi thở; ý thức đây là hơi thở đang vào, đây là hơi thở đang ra. Trong giai đoạn tiếp theo chúng ta đi sâu hơn, là theo dõi hơi thở từ đầu cho đến cuối mỗi hơi thở. Ở cuối hơi thở vào chúng ta nhận thấy nó ngưng lại một lúc (a pause), và mình an trú trong khoảng không (space) đó. Khi thở ra, chúng ta cũng đem tâm theo sát hơi thở ra, là một với nó, ở cuối hơi thở ra, ở khoảng không ngưng lại, mình hoàn toàn thư giãn và buông thư trong đó. Khoảng không này tuy ngắn ngủi nhưng mênh mông và chúng ta có thể an trú trong đó, không tiếc nuối quá khứ, không sợ sệt tương lai, không nắm bắt hiện tại. Khoảng không bao la này là sự sống đang thực sự xảy ra, chứ không phải những tư duy về quá khứ hay lo lắng về tương lai; đó chính là ngôi nhà đích thực của chúng ta. Trong cái hình hài năm uẩn này còn có cái đến, cái đi, cái sinh, cái tử; nhưng khi chúng ta an trú trong một hơi thở, chúng ta tiếp xúc được với cái không đến, không đi. 

Quán thân trong thân

      Khoảng tháng 6 năm 2011, tôi bị một loài bọ chét cắn. Con bọ chét này sống trên loài nai (deer tick), gây một bệnh rất nguy hiểm và khó chữa gọi là neurological lyme disease. Tôi chỉ nghĩ một cách đơn giản rằng tôi bị mất sức sau chuyến đi hoằng pháp tại Đông Nam Á và tôi bị cảm cúm nặng. Tôi bị những cơn đau đầu như búa bổ, tôi cảm thấy mệt lả và ngủ rất nhiều. Lúc đó đầu óc của tôi không tỉnh táo lắm. Tôi có nghĩ đến bệnh Lyme vài lần, nhưng bệnh này rất hiếm, tôi cũng không đủ năng lượng và sự sáng suốt để tìm hiểu thêm. Vì thế tôi đã đợi cả hai tháng trước khi được chẩn bệnh, vi khuẩn đã xâm nhập vào máu, vào các khớp và lên não. Loại vi khuẩn này (bacteria borrelia burgdorferi) tiết ra độc tố làm cái màng bên ngoài (myelin sheath) của các dây thần kinh bị sưng lên và rách đi, gây nên cảm giác tê tê, đau đớn thường xuyên, nó cũng làm cho sự hoạt động dẫn truyền tin tức của các dây thần kinh bị ngưng trệ và bất bình thường. Một khi vào não, loại vi khuẩn này ảnh hưởng đến ký ức ngắn hạn và dài hạn của người bệnh; ví dụ tôi muốn làm chuyện gì đó nhưng chỉ vài phút sau là tôi đã quên mất. Khi nói chuyện và cần nhớ lại một dữ kiện nào đó thì tôi không thể nào nhớ lại được vì trong đầu lúc đó trống trơn. Các chức năng não bộ khác cũng bị xáo trộn, ví dụ như khi nói chuyện, tôi dùng chữ sai, phát âm không chuẩn, nói ấp úng, nói cà lăm hoặc nói lịu. Tôi đánh vần sai cả những chữ rất thông thường, và tôi cảm thấy mình phải cố gắng lắm để có thể viết được một câu văn lưu loát. May mắn thay tôi đã phát hiện những dấu hiệu khác lạ này kịp thời, tự chỉnh lại mỗi từ, mỗi câu, mỗi tư duy với tất cả sự kiên nhẫn và cảm thương cho chính tôi. Nếu 12 năm nay tôi không thực tập theo dõi hơi thở và ý thức về thân tâm tôi thì tình trạng của tôi bây giờ chắc chắn đã khác hẳn, tôi không thể nào chia sẻ những kinh nghiệm này với quý vị ngày hôm nay. Một cô thiền sinh và cũng là một bác sĩ tâm lý trị liệu kể cho tôi nghe rằng cô cũng bị bệnh Lyme, nhưng vì lúc đó bệnh này chưa được hiểu rõ, nên cô đã không được chẩn đúng bệnh gần cả tám năm sau. Đến khi biết bị bệnh Lyme thì não bộ của cô ta đã bị ảnh hưởng trầm trọng đến nỗi cô không thể hành nghề bác sĩ hay chăm sóc gia đình của cô đúng mức. Cô nói: “Tâm tôi luôn ở trong trạng thái hoang mang và tán loạn... Tôi muốn làm một cái gì đó nhưng tôi đã quên ngay sau đó, không biết phải làm cái gì. Đầu tôi như một cái hộp trống không; tôi cố nhớ nhưng không có một dấu tích nào để tôi bám víu vào và đi ngược lại để nhớ được.” Có nhiều người bị bệnh này có khi lái xe về đến nhà nhưng cứ ngồi hàng giờ trên xe vì không biết chắc đó có phải là nhà của họ hay không.

     Tôi thấy vấn đề mất trí nhớ này không phải chỉ riêng cho những người mắc bệnh Lyme mà chúng ta phần đông không sớm thì muộn, ai cũng sẽ đến thời kỳ mất dần trí nhớ. Chúng ta đến độ tuổi 30 hoặc 40 là đã bắt đầu thấy dấu hiệu đó rồi; khi lên đến trên 50, 60, 70, chúng ta sẽ thấy rất nhiều triệu chứng quên lãng này. Nhìn vào căn bệnh của chính mình, tôi nghiệm ra một điều là nếu trong giây phút hiện tại, khi một sự kiện xảy ra và nếu tâm chúng ta không có mặt ở đó thì não bộ chúng ta không ghi nhận dữ kiện đó vào ký ức ngắn hạn. Như vậy, khi chúng ta muốn nhớ lại một dữ kiện, vào ký ức ngắn hạn đễ tìm nhưng trong ký ức này không có dữ kiện nào được lưu trữ thì làm sao chúng ta nhớ? Trái lại, nếu trong giây phút đó mà tâm trí chúng ta có mặt thật sự thì não bộ sẽ ghi nhận những dữ kiện đang xảy ra trong và ngoài thân vào ký ức ngắn hạn. Khi có chánh niệm, chúng ta biết chúng ta đang làm gì, đang có động tác nào; ví dụ tôi đặt cuốn sách lên mặt bàn này, tôi biết tôi đang nâng tay lên và đặt sách xuống, cuốn sách có màu đỏ, mặt bàn rất bóng, có ly nước trong cạnh bên, v.v... não bộ tôi đồng thời ghi nhận những dữ kiện này và đưa vào ký ức. Sau này nếu tôi muốn tìm lại cuốn sách, tuy tôi có thể không nhớ đó là cuốn sách nào và tôi đã đặt nó ở đâu, nhưng những dữ kiện được ghi nhận vào ký ức ngắn hạn sẽ dần dần hiện lên như những dấu tích giúp tôi đi ngược lại thời gian và không gian để truy tầm chính những hành động và tư duy của thân tâm tôi. Cho nên, điều quan trọng trong sự thực tập hàng ngày là làm thế nào để đem tâm trở về với giây phút hiện tại. Vì khi tâm đã ở trong giây phút hiện tại thì chúng ta làm cái gì là chúng ta biết cái đó. Mỗi mỗi cử động của chúng ta như đi, đứng, nằm, ngồi, ăn, uống, làm cái này, làm cái kia đều được ý thức, ghi nhận và đưa vào ký ức. Nếu được như vậy, chúng ta sẽ không bị mất trí nhớ quá dễ dàng như người mắc bệnh Lyme, hoặc với thời gian những tế bào não chết dần hoặc sinh bệnh. Không phải đợi đến già trên 60, 70 hoặc 80 chúng ta mới mắc bệnh lãng (dementia) mà bệnh này đã bắt đầu trong chúng ta hồi còn ở tuổi mười mấy, 20 hay 30. Chúng ta thường không có ý thức về những gì mình đang làm, nhưng lúc chúng ta còn trẻ, não bộ còn mạnh, trí thông minh còn sáng nên chúng ta có thể bù đắp và che đậy sự quên lãng rất dễ dàng. Nhưng càng lớn tuổi, não bộ cũng như chiếc xe dùng lâu ngày đã cũ và các tế bào mất dần nên sự bù đắp đó không còn hiệu nghiệm, sự quên lãng biểu hiện rõ ràng hơn, khiến ta không thể biết hoặc nhớ mình vừa nói điều gì, vừa làm cái gì. Ví dụ như nếu ta không thường xuyên vặn chặt con vít lại (a screw), thì nó lỏng dần, và một lúc nào đó nó rớt ra mà ta không hề hay biết. Vì vậy sự theo dõi hơi thở đem tâm về với giây phút hiện tại, biết được mình đang làm gì và ghi nhận nó là những sự thực tập giúp ích rất nhiều cho trí nhớ chúng ta. 

      Tôi vừa mới chia sẻ về hơi thở và cử động của thân mà chúng ta có thể tập luyện để neo tâm vào thân của mình và để chúng ta có thể tiếp xúc với ngôi nhà đích thực đang có trong mỗi người chúng ta. Bụt còn dạy một phần khác về thân mà chúng ta có thể quán niệm, nhớ nghĩ và an trú, đó là các cơ quan của thân. Khi thực tập chúng ta khám phá được những bộ phận của thân trong đó các tâm hành thường biểu hiện. Chúng ta có thể tự hỏi mình: “Tôi mang nỗi buồn của tôi trong phần nào của cơ thể?” Câu trả lời là cái đó còn tùy ở mỗi cá nhân. Có người mang nỗi buồn trong tim; khi buồn họ thấy ngực rất nặng. Có người mang cảm xúc trong phổi và khi buồn giận họ cảm thấy khó thở, tức ngực. Nhiều người trong chúng ta mang những lo âu sợ hãi trong đầu và những lúc lo âu như vậy đầu sẽ đau nhức, mệt mỏi và kém sáng suốt. Có người mang những tổn thương về tinh thần hay vật chất đã xảy ra trước đây trong những bộ phận trong phần bụng (abdominal organs) như đường ruột và sẽ sinh ra bệnh khó tiêu, loét bao tử hay ung thư. Có người mang đau buồn trong bàng quang của mình hoặc trong tử cung, nhất là khi họ đã từng bị lạm dụng tình dục, bị đánh đập, hoặc đã sử dụng thân thể của chính mình một cách thô bạo. Hoặc có người mang sự căng thẳng trong da và có những triệu chứng dị ứng ngoài da, v.v... Chúng ta phải nhận biết được chúng ta mang những thương tích và những cái đau của mình ở đâu khi thấy trong người đau nhức, mệt mỏi và không còn năng lượng. Nếu chúng ta thực tập ý thức về thân và thấy khi buồn chúng ta đau ở chỗ này, khi giận chúng ta đau ở chỗ kia, hoặc khi lo lắng chúng ta lại thấy khó chịu ở chỗ nọ, v.v... thì chúng ta sẽ tập dừng lại và chăm sóc chúng tốt hơn. Ví dụ chúng ta thường mang đôi dép với chân bị nghiêng một bên thì một thời gian sau đôi dép sẽ mòn hẳn xuống về bên đó; tuy những phần kia của đôi dép còn tốt nhưng vì phía này quá nghiêng nên phải vứt bỏ cả đôi dép. Thân thể chúng ta cũng vậy, nếu chúng ta mang những khổ đau và thương tích ở trong trái tim hay đường ruột, chúng ta phải có ý thức để thở với nó, ôm ấp và chữa lành nó kịp thời. Hiện giờ tôi đang bị đau gan vì uống nhiều thuốc trụ sinh để trị bệnh Lyme. Ban đêm, khi đang ngủ, thỉnh thoảng tôi bị đánh thức dậy vì cơn đau đi qua như một cơn gió, và đôi khi nó xoáy lên rất mạnh. Ngay trong những giây phút đó, thay vì sợ hãi hay lo lắng, tôi để bàn tay lên chỗ đau, tôi thở và nói: “Tôi có mặt cho em đây, tôi có mặt cho em đây. Cho tôi xin lỗi vì đã không chăm sóc cho em tốt hơn. Tôi đang cố gắng hết lòng để chăm sóc em đây. Xin giúp tôi chăm sóc em tốt hơn.” Hình như lần nào cũng vậy khi cơn đau được nhận diện và ôm ấp, nó từ từ dịu xuống. Trong những giây phút đó tôi chăm sóc lá gan thật sự vì nếu tôi lo sợ nghĩa là cơ thể tôi sẽ tiết thêm chất hormone và những phản ứng căng thẳng sẽ làm cho gan tôi đau hơn. Trường hợp khi đau tim cũng vậy; sự sợ hãi và lo lắng chỉ làm cho tim đau nhói hơn. Vì thế sự bình an và sự có mặt của mình, cùng với hơi thở ý thức và tình thương mà chúng ta gởi đến chỗ đau luôn có khả năng ôm ấp, xoa dịu và cùng lúc chữa lành cho nó. Đây là một liều thuốc còn quan trọng hơn cả những liều thuốc mà bác sĩ có thể cho. Chúng ta uống thuốc chỉ là một phần nhỏ nhưng chính chánh niệm và lòng thương tưởng là linh dược mà chúng ta có thể tự cho mình trong mỗi phút giây.

Những đoá hoa xuân

      Bụt cũng có dạy quán thân với phương pháp Cửu tưởng quán, nghĩa là nhìn vào một xác chết đi qua chín giai đoạn. Trong xã hội đương thời chúng ta không thể thấy xác chết ngoài bãi tha ma mà chỉ thấy xác chết đã được trang điểm với son phấn, nằm ngay ngắn trong quan tài ở nhà quàn. Nhưng trong cuộc sống hàng ngày chúng ta có thể thực tập quán tưởng những gì đang xảy ra trên cơ thể chúng ta. Ví dụ khi nhìn vào gương mà thấy những đường nhăn nằm ngang giữa trán thì chắc mình là những người hay lo lắng. Nếu chân mày hay chau và có hai đường dọc xuống thì có thể mình là những người...khó tánh! Chúng ta muốn sự vật xảy ra như thế này như thế kia, nhưng nếu nó không xảy ra như mình mong muốn thì mình chau cặp lông mày lại. Thầy của chúng tôi hay cười, từ lúc tôi bắt đầu trở thành người “mới lớn tuổi,” tôi thường để ý đến những người có đuôi mắt dài. Người Mỹ họ gọi đó là “crow’s feet” (chân quạ) nhưng tôi thích gọi nó là “con mắt cười.” Khi mình hay cười, mình có những vết nhăn ở đuôi mắt trông rất hiền. Trong cuộc sống hàng ngày chúng ta có thể nhìn vào gương để thấy những gì hiển lộ ra trên mặt và chúng ta nên làm quen và mỉm cười với cái đó. Khi còn trẻ chúng ta không bao giờ ý thức rằng những gì ta có đều rất đẹp, rất trẻ; để khi mình bắt đầu có vết nhăn thì mình lại sợ – sợ dữ lắm. Rồi đến khi có bệnh hoặc có những vết đồi mồi hay tàn nhang trên mặt, mình lại càng sợ hơn nữa – và ngay ở tuổi của tôi, tôi cũng đã bắt đầu thấy có nhiều dấu hiệu rồi. Thành thử khi trẻ đẹp chúng ta không biết trân quý gìn giữ để khi tuổi trẻ đi qua chúng ta lại sợ; nhiều khi chưa già đã sợ, một ngày 24 tiếng chỉ có sợ và sợ. 

      Nhưng nếu chúng ta có mặt với những gì xảy ra, chúng ta có thể nhìn nó và tự nhủ: “Ồ, những vết nhăn, đồi mồi và tàn nhang này là dấu ấn của thời gian; chúng khắc ghi những kỷ niệm của cuộc đời mình.” Và chúng ta tập sống đời mình cho đẹp, với đức tính chân thật, lương thiện và bao dung để khi những dấu ấn thời gian biểu hiện, chúng ta có thể mỉm cười chấp nhận chúng. Tôi thấy Thầy của tôi và nhiều Ôn, nhiều cô chú tuy đã lớn tuổi nhưng rất đẹp. Tôi rất ngưỡng mộ vì Thầy tôi và những vị này đã có sự tu học, có sự quay về, làm lành với chính mình; vậy nên những dấu ấn thời gian không phải là sự khắc nghiệt, sự sợ hãi hằn sâu lên khuôn mặt và thân thể mà là ấn tượng của biết bao nụ cười, sự tha thứ cảm thông. Nếu chúng ta sống được như vậy thì dù tuổi lớn bao nhiêu đi nữa chúng ta vẫn cũng rất đẹp và rất trẻ.

      Trong thời của Bụt có một vị thần to lớn, cao cả năm trượng. Vị thần này đã giác ngộ được khổ đau và vì muốn vượt ra khỏi cõi khổ đau, Ngài đã đi suốt ngày đêm với tốc độ ánh sáng mặt trời và đi như vậy suốt một trăm năm. Nhưng cuối cùng vị thần đã ngã gục chết giữa đường trong cõi khổ đau. Một hôm, vị thần đến gặp Bụt và hỏi: “Bạch đức Thế Tôn, con đã từng đi với vận tốc ánh sáng, đi cả ngày lẫn đêm, không ăn, không uống nhưng con vẫn không ra khỏi cõi khổ đau! Có cách nào thoát ra được?” Bụt đáp: “Ông sẽ không thoát ra được dù ông có đi nhanh bao nhiêu đi nữa. Nhưng nếu ông quay về với hình hài năm trượng của ông, ông sẽ vượt thoát sinh tử, ra khỏi khổ đau.” 

      Những giờ phút của ngày hôm nay sẽ trở thành quá khứ. Với hình hài này, nếu chúng ta thực tập có mặt, chăm sóc và thương yêu thì chúng ta có thể tạo nên một quá khứ đẹp trong mỗi phút giây. Dù sống 20 năm, 40 năm hay 70, 80 năm, cuộc đời của chúng ta luôn toả sáng trọn vẹn. Chỉ cần một hơi thở ý thức là có thể dừng lại sự đến đi. 

      “Thịt da rữa mòn xác thân tàn úa

       Lòng vẫn vui như những đoá hoa xuân

       Sông núi rộng ngại gì thân nhỏ bé

      Xin trở về với trời đất bao la.”*

(*Nguyên văn của câu thơ cuối là “xin trả về cho trời đất bao la.” Thầy Giác Thanh, vị trụ trì đầu tiên của Tu viện Lộc Uyển, đã dùng bài thơ này trong một bài Pháp thoại vài tháng trước khi Thầy viên tịch).

*  *  *

Hãy hỏi con ngựa - Sư cô Đẳng Nghiêm

Hôm trước, có một em hỏi mình dạo này hay đọc sách gì. Em nói những ngày này tâm hồn em không được bình yên như trước nữa. Mình gửi cho em trang tàng kinh các trên langmai.org. Mình cũng gửi cho em một bài mình rất thích đọc mỗi khi hoang mang trong sách Nẻo Về Của Ý . 

Lần trước, đi khóa tu người Việt ở Lộc Uyển, mình có duyên đọc được quyển Áo Vách Núi. Trong đó là các bài chia sẻ của sư cô Đẳng Nghiêm trên con đường tu học của cô. Mình học được cách làm quen với mình, với hơi thở của mình. Mình xin phép cô chia sẻ lại ba bài viết của cô ở đây, mong rằng nó sẽ mang lại ít nhiều lợi ích cho những người thương của mình khi đọc được bài này. 

Cùng một chủ đề đây : 

NỬA ĐỜI VE SẦU

NGỌN NẾN MỈM CƯỜI

****

HÃY HỎI CON NGỰA

 (Chia sẻ với các cháu tại YMCA of The Rockies, Estes Park, tiểu bang Colorado vào tháng 8, 2010)

Trước hết chúng ta hãy ngồi cho thật đẹp. Khi cơ thể chúng ta ở trong một tư thế ổn định – lưng thẳng và toàn thân thư giãn – chúng ta có thể dễ dàng theo dõi hơi thở và tiếp nhận giáo pháp một cách hiệu quả nhất. Giáo pháp có thể nuôi dưỡng chúng ta và chăm sóc chúng ta. Vì vậy, khi tiếp nhận pháp của Bụt, chúng ta cần chuẩn bị một dáng ngồi đẹp nhất và một trạng thái cởi mở nhất của tâm. Bây giờ chúng ta hãy ngồi vững vàng như một ngọn núi.

Thở vào, tôi quay về với hơi thở vào.

Thở ra, tôi quay về với hơi thở ra.

Ý thức rằng đây là hơi thở vào.

Ý thức rằng đây là hơi thở ra.

Thở vào... Thở ra ...

Chúng ta hãy theo dõi hơi thở như một người đang ngắm nhìn con chim bay lượn trên bầu trời. Nếu chim bay nhanh hay chậm, thì biết nó bay nhanh hay chậm. Nếu chim bay về phương bắc hay phương nam, thì biết nó bay về phương bắc hay phương nam. Người quan sát chim không làm cho chim bay nhanh hơn hay chậm hơn, bay về hướng này hay hướng kia. Người theo dõi hơi thở cũng vậy, cũng chỉ nhận diện đơn thuần đây là hơi thở vào, đây là hơi thở ra. Hơi thở nhanh hay chậm, sâu hay cạn, dễ chịu hay nặng nề, thì điềm nhiên ý thức như nó đang là.

Thở vào, tôi ý thức rằng tôi đang có một hình hài.

Thở ra, tôi mỉm cười với hình hài của tôi. Xin cảm ơn em!

Ý thức hình hài… Cảm ơn hình hài…

Thở vào, tôi ý thức về những người thân, về tăng thân trong tôi và chung quanh tôi.

Thở ra, tôi mỉm cười với những người thân, với tăng thân của tôi. Xin cảm ơn! Cảm ơn!

Ý thức về những người thân... biết ơn mọi người.

Chiếc áo len

Khi nhìn vào một chiếc áo len, chúng ta thấy nó là một thực thể riêng biệt, đã được hoàn thành trọn vẹn với kiểu đan, màu sắc, và thời trang. Chúng ta có thể nói đó là một chiếc áo len độc đáo, hoàn mỹ. Và khi nhìn kỹ, chúng ta thấy chiếc áo len đã được kết cấu bằng rất nhiều mũi khâu, và tất cả đã được đan xen lại với nhau trông rất đều đặn, chặt chẽ. Tuy nhiên, nếu chúng ta dùng một cái kéo nhỏ để cắt đứt một sợi len, chỉ cần cắt một mũi len thôi là chuyện gì sẽ xảy ra với chiếc áo len? Em nào biết? Đúng vậy! Nó sẽ sút rời ra, bung ra. Nếu các em nắm sợi len bị cắt đó và kéo mạnh, chỉ trong vòng vài giây là chiếc áo len trở thành một nhúm len hỗn độn, không còn gì để gọi là riêng biệt, hoàn mỹ hay cố định nữa. Sự có mặt của chúng ta bên nhau hôm nay là kết quả của biết bao nhiêu công sức và nổ lực để đan khâu và kết nối mọi yếu tố cần thiết nhằm thực hiện khóa tu. Thêm vào đó, chúng ta còn có thời gian, sự sáng tạo cùng với niềm mong ước mãnh liệt của biết bao nhiêu người có mặt hoặc không có mặt ở đây ngày hôm nay, kể cả vị Thầy thương kính của chúng ta. Sư Ông rất muốn chúng ta gặp nhau để thực tập, Thầy đã đề nghị nên tổ chức một khóa tu hàng năm tại Estes Park. Năm nay Sư Ông rất vui khi biết khóa tu của chúng ta đang tiến hành tốt đẹp. Như vậy, sự hiện diện của tăng thân tu học chúng ta cũng giống như chiếc áo len, được thực hiện bằng rất nhiều mũi len đan xen và kết nối nhau.

Kỵ sĩ và con ngựa

Tôi xin kể với các em một câu chuyện về một con ngựa và người cỡi ngựa. Chúng ta đây có ai yêu thích ngựa không? Hầu hết chúng ta đều thích ngựa, phải không? Có bao giờ các em có dịp sờ vào thân một con ngựa hoặc nhìn vào mắt một con ngựa chưa? Đây là một câu chuyện thiền: Một người cỡi ngựa đang phóng rất nhanh về phía trước. Có người đi bộ – có thể đó là các em – vội nép qua bên lề đường và hỏi lớn: “Xin lỗi! Ông đang phóng ngựa đi đâu vậy?” Các em có biết người kỵ sĩ này trả lời như thế nào không? Ông ta nói vói lại: “Tôi không biết! Hãy hỏi con ngựa!”

Trong đời sống hàng ngày, nhiều lúc chúng ta cũng hành xử giống hệt như thế; cứ mải miết “chạy” về phía trước nhưng không biết mình đang chạy đi đâu! Đó là những lúc tâm trí chúng ta bị sự giận dữ, buồn phiền, hay rối loạn chế ngự và điều khiển. Các em có kinh nghiệm nào như vậy không? Có bao giờ các em bị những cảm xúc mạnh bắt buộc mình phải chạy như vậy? Ví dụ khi em yêu thích và ao ước có được một món đồ chơi nào đó và muốn làm bất cứ điều gì để đạt nó cho bằng được; như vậy là em đã ngồi lên lưng ngựa và phóng về phía trước. Đôi khi các em có thể tự hỏi mình: “Ta đang chạy đi đâu đây?” hoặc hỏi cha mẹ các em: “Mẹ! Mẹ cỡi ngựa chạy đi đâu vậy?” khi thấy mẹ đang quá bực bội vì một chuyện gì đó. Hoặc các em có thể hỏi người anh mình khi anh ta mất bình tĩnh, đang bị kích thích và nói quá nhiều hoặc đang nổi nóng, giận dữ. Hoặc là khi đứa em gái đang hờn dỗi, co mình lại trong một góc tủ tối tăm nào đó: “Để cho tôi yên! Tôi không muốn nói với bất cứ ai ở trong cái nhà này!” Đó là con ngựa, những con ngựa bất kham đang mang chúng ta chạy ra khỏi chúng ta, ra khỏi người thân, ra khỏi giây phút hiện tại.

Vì vậy, những người thực tập, dù còn trẻ như các em, đều có thể tập nhận diện được con ngựa đang chạy rất nhanh này khi nó kéo chúng ta theo, kéo những người thân yêu của chúng ta theo. Các em có thể thực tập điều này không? “Mẹ ơi! Bố ơi! bố mẹ đang chạy đi đâu vậy?” Hoặc các em tự hỏi mình: “Ô hay! Mình đang chạy đi đâu đây? Mình đang làm gì đây?" Nếu chúng ta thành thật với chính mình, với cha mẹ hoặc con cái mình, chúng ta sẽ nói: “Tôi không biết, thật sự thì tôi không biết!”

Trong bài hát Đời Đá Vàng, nhạc sĩ Vũ Thành An đã nói lên tâm trạng hoang mang này:

"Ôi thôi đời ta phung phí trong cơn buồn phiền

Ta xin tháng ngày rồi bình yên

Ô hay tại sao ta sống chốn này

Quay cuồng mãi hoài có gì vui?"

    Nhưng nếu chúng ta thường xuyên có ý thức về con ngựa và đặt câu hỏi đó nhiều lần, các em thử đoán xem chuyện gì có thể xảy ra? Em nào biết? “Nó dừng lại!” (Hugh, một em bé 6 tuổi trả lời). Đúng như vậy! Nó dừng lại! Bởi vì ý thức mang lại sự thay đổi, và chỉ có ý thức mới có thể mang lại sự thay đổi. Ngoài ra, không ai có thể bảo chúng ta dừng lại. Giả dụ em đang đứng bên đường, có con ngựa phóng qua và em hỏi người kỵ sĩ: “Xin lỗi! Ông đang phóng ngựa đi đâu vậy?” Ông ta nói: “Tôi không biết, hãy hỏi con ngựa!” Sau đó em nói: “Nếu không biết đi đâu thì sao ông không dừng lại?” Người đó có thể nói: “Tôi cũng không biết nữa! Tôi thấy mọi người phóng chạy nên tôi cũng phóng chạy vậy thôi!” Hoặc người cỡi ngựa đó nói: “Rất tiếc! Tôi không có thì giờ để dừng lại!” Các em đã nghe những câu trả lời như thế chưa? Cha hoặc mẹ mình thường nói như vậy, phải không? Đó là những gì chúng ta thường làm! Chúng ta không biết là đang chạy đi đâu, đang làm gì; nhưng có một điều chắc chắn là chúng ta không muốn dừng lại. Vì mọi người đều làm như vậy, thành thử điều đó có vẻ rất đúng. Tuy nhiên – như em Hugh vừa mới phát biểu – “Khi mình nhận diện được con ngựa và gọi đúng tên nó thường xuyên thì nó sẽ dừng lại.”

Mọi sự thay đổi đều cần đến ý thức và chúng ta sẽ tìm hiểu bản chất của cảm xúc và học vài phương pháp để có thể thay đổi cảm xúc từ gốc rễ. Chúng ta gọi đây là “sự thay đổi từ gốc rễ” (y chuyển – transformation at the base), mà không phải thay đổi ở ngọn hoặc ở các nhánh cây. Tôi nghĩ rằng chúng ta ai cũng có thể chứng nghiệm sự thay đổi từ gốc rễ này. Hãy nhớ lại hình ảnh của chiếc áo len: Chúng ta đã được kết nối với nhau qua nhiều mũi khâu đan xen kẽ với nhau. Nếu chúng ta thay đổi, dù sự thay đổi có bé nhỏ bao nhiêu đi nữa, mọi người khác trong cộng đồng cũng thay đổi theo. Vì chúng ta không phải là những thành phần riêng lẻ, cách biệt nhau.

Cơn sóng cảm xúc

Tâm chúng ta thường được so sánh với một con ngựa. Các em có nghe người ta so sánh tâm với con thú nào khác không? Tâm giống như một con khỉ? Một con hổ? Đúng thế! Tâm cũng được ví như trái đất hoặc một đại dương. Chúng ta thử hình dung một đại dương. Tâm như đại dương mênh mông, luôn tạo ra những cảm xúc, và tôi thường nhìn những cảm xúc như những đợt sóng. Đây là một giáo lý khá cao đối với người trẻ, nhưng tôi biết các em sẽ hiểu. Hãy tưởng tượng một đợt sóng, và xem đợt sóng này là một cảm xúc mạnh. Nó có thể tích cực hoặc tiêu cực, nó có thể là một đợt sóng của hạnh phúc, của sự phấn khích nhưng nó cũng có thể là một đợt sóng của sự giận dữ, của sự ghen ghét. Nó cũng có thể là đợt sóng của một sự mong ước, ví dụ như khi ta muốn có ngay một cái gì đó mà ta rất thích. Nếu đây là một cơn sóng thì phần dưới của sóng là gì? - Là nước, là đại dương, là đáy của đại dương, phải không? Khi nhìn một đợt sóng, các em thấy phần nào trước? Em nào biết? Đúng vậy, ta thấy đầu sóng. Thông thường, chúng ta thấy một cơn sóng khi nó nhô lên cao, hoặc khi nó đang vỗ vào bờ; nhưng khi nó còn xa tít ngoài khơi hoặc đã ngã vào bờ rồi, ta ít thấy vì không để ý đến nó. Bây giờ, em nào biết một đợt sóng khởi đầu từ đâu? Vâng, đúng thế! Nó bắt đầu từ nhiều dặm rất xa dưới đáy đại dương. Đợt sóng phải tùy thuộc vào rất nhiều điều kiện để xuất hiện, như các luồng nước ngầm dưới đại dương, sự chuyển động của trái đất và gió, v.v… để tạo thành động lượng (momentum) của sóng và từ từ nó lên dần, lên dần để cuối cùng xuất hiện trên mặt biển, lên đến cao điểm rồi nhào xuống. Như vậy, sóng không bắt đầu ở cao điểm hoặc từ mặt biển mà nó bắt đầu từ rất xa dưới đáy đại dương. Khi ngọn sóng ngã xuống, nó kết thúc ở đó hay sao? Không! Nó không kết thúc ở đó mà còn tiếp tục hòa mình vào với nhiều đợt sóng khác để tạo nên những làn sóng mới. Cảm xúc của chúng ta cũng giống như vậy. Khi còn trẻ, chúng ta thường trải nghiệm những cảm xúc rất mạnh; và đôi khi chúng ảnh hưởng lên tâm tư khiến chúng ta hoang mang không biết phải làm gì. Chúng ta cảm thấy một năng lượng dồi dào khác lạ trong cơ thể khiến chúng ta không thể đứng yên; khiến chúng ta muốn đấm, đá, la hét, muốn ẩn trốn vào một xó tối nào đó hoặc đào một cái lỗ để chui ngay xuống lòng đất... Bởi vì cảm xúc đôi lúc lớn mạnh như một cơn sóng thần hơn 60 mét, chồm lên rồi đánh “Bu..ùm!” xuống, và chúng ta bị nó áp đảo, nhận chìm, và mất hết tự chủ; nhất là khi có nhiều đợt sóng lớn như vậy cứ dồn dập tiếp nối nhau đổ nhào xuống.

    Tình trạng này thật đáng sợ, không những cho các em mà cho cả những người lớn. Vì vậy, khi vừa nhận biết một cảm xúc đang lên, chúng ta có thể trở về với hơi thở và cơ thể để thiết lập một nền tảng ý thức cho tâm nương náu. Chúng ta hình dung cảm xúc này như một cơn sóng và tìm xem cơn sóng đó đang ở vào giai đoạn nào. Nó đang còn dưới đáy biển, đang trồi lên mặt biển, đang ở điểm cao nhất của đầu sóng hoặc đang nhào xuống? Chúng ta có thể nhận biết những trạng thái của cơn sóng thông qua cơ thể vì chúng ta cảm được làn sóng cảm xúc đó trong cơ thể. Trở về với cơ thể là phương pháp cụ thể nhất để chúng ta nhận biết và tiếp xúc với một điều gì đó đang xảy ra. Chúng ta có thể cảm nhận một cảm giác, một nhận thức hay một ý nghĩ, nhưng chúng ta không thể thực sự nhìn thấy chúng trong tâm vì chúng rất khó theo dõi và nắm bắt. Tuy nhiên, chúng ta có thể trải nghiệm chúng trong cơ thể. Chúng ta cảm thấy cơ thể ta như thế nào khi có sự tức giận hoặc sợ hãi? Ta có cảm giác gì? Em nào biết? Rất nóng! Như lửa cháy! Đúng như vậy đó! Hơi thở nhanh hơn, cạn hơn, nóng hơn, tim đập nhanh hơn, các cơ bắp căng cứng lại. Đó là những triệu chứng của cảm xúc mạnh mà chúng ta có thể nhận biết dễ dàng trên cơ thể. Này các em! Các em rất giỏi, hiểu biết rất nhiều về sự vận hành trong thân tâm của chính mình.

Khi có cảm xúc mạnh, chúng ta đừng vội làm người kỵ sĩ trên lưng ngựa hoang chỉ biết lao mình về phía trước, chúng ta có thể tự hỏi xem mình đang có cảm giác như thế nào trong hơi thở, trong tâm hoặc trong cơ thể? Điều duy nhất chúng ta cần làm lúc này là chú tâm vào cơ thể, gọi đúng tên của cảm xúc đó ra và nói: “Đó là con ngựa. Nó đang chạy như điên! Tôi thấy nó rồi!” Ngay lúc chúng ta nhận diện được nó trong cơ thể, con ngựa mất dần động lượng và sẽ chạy chậm lại. Giả dụ bây giờ chúng ta đang có một con ngựa hoặc một đợt sóng lớn, và chúng ta cảm thấy tim đập rất nhanh, nhịp thở dồn dập, rất ngắn, toàn bộ cơ thể căng cứng và như đang bốc cháy. Và ngay lúc này, thay vì phóng theo ngựa, chúng ta hãy ngồi im trong một tư thế đẹp để nghe một tiếng chuông. Trong chính bản thân chúng ta cũng luôn có tiếng chuông, và đó là hơi thở – hơi thở là tiếng chuông chánh niệm giúp chúng ta trở về với chính mình. Hơi thở vào là một tiếng chuông, hơi thở ra cũng là một tiếng chuông; và chúng luôn có sẵn đó cho ta. Khi chúng ta trở về theo dõi hơi thở vào và hơi thở ra mà thấy chúng rất nhanh, rất khó chịu, chúng ta biết đó là tiếng chuông báo động. Tiếng chuông này báo cho chúng ta biết là có con ngựa đang chạy rất nhanh. Chúng ta phải tập trấn an con ngựa, theo dõi hơi thở như nó đang là và nói: “Tôi biết bạn đang có mặt, tôi biết bạn đang có mặt. Tôi không biết đích xác bạn là gì, nhưng tôi biết bạn đang có mặt và tôi đang lắng nghe bạn. Tôi có mặt với bạn đây.”

 Các em có biết rằng trong phạm vi 20-30 km tại trung tâm điểm của mỗi cơn bão là “Con mắt của cơn bão” (the eye of the storm)? Nơi đó, gió lặng và trời vẫn quang đãng, cây cối không hề nghiêng ngả hay bị thổi bứng gốc.  Khi các em theo dõi hơi thở vào như nó đang là, theo dõi hơi thở ra như nó đang là, và các em buông thư từng phần của cơ thể thì  tâm của các em từ từ trở về an trú trong hơi thở và hình hài của mình. Làm như vậy là các em đang tập chọn quay về an trú trong “con mắt của cơn bão” thay vì lao mình vào trong cơn bão, đắm chìm trong sự giận dữ, buồn phiền, tuyệt vọng, hoặc những kích động khác. Trong cơn bão hãi hùng, hãy quay về an trú trong “con mắt của cơn bão” và các em có thể cứu được cuộc đời của chính mình hay của một người thân. Hãy nói với tâm: “Bạn ơi, hãy trở về! Trở về với hơi thở!” Đây là những điều mà tất cả chúng ta có thể thực tập mỗi khi có đợt sóng nổi lên trong tâm. Ngay cả những khi các em đang ngồi trong xe, đang đi bộ, hoặc ở trong trường học, hoặc bị người khác trêu chọc, quấy rầy làm các em bực bội, hoặc khi cha mẹ không hòa thuận làm các em phiền muộn; các em chỉ cần biết đó là con ngựa hoang, là đợt sóng lớn. Trong bất cứ tư thế đứng, đi, nằm hoặc ngồi của cơ thể, các em chỉ cần đứng, đi, nằm hoặc ngồi thật yên, buông thư tay chân, và trở về với hơi thở, đơn thuần nhận diện và theo dõi hơi thở như nó đang là. Như vậy là các em đang có mặt với cảm xúc, để làm lắng dịu và chăm sóc cảm xúc.

Thiền sỏi

Khi nhìn vào đại dương, ngoài những đợt sóng, chúng ta thấy đại dương còn có gì khác? Em nào biết? Có nước! Có không khí! Có không gian vô tận ở trên và dưới đợt sóng. Chúng ta không phải chỉ là sóng mà chúng ta còn là không gian vô tận. Chúng ta cần khám phá và nuôi dưỡng vùng không gian vô tận này để có thêm nhiều năng lượng nhằm chăm sóc các đợt sóng lớn và để có thể sống một cuộc đời có nhiều không gian rộng lớn và niềm vui trong tâm. Bây giờ tôi xin giới thiệu với các em một phương pháp thiền gọi là “thiền sỏi,” và phương pháp thiền này sẽ giúp chúng ta tiếp xúc với vùng không gian kỳ diệu đó trong tâm. Hôm qua Sư cô Triêu Nghiêm đã giúp các em tìm nhặt nhiều viên sỏi rất đẹp, phải không? Bây giờ chúng ta hãy đem chúng ra để tập thiền. Hôm qua tôi không tìm thấy viên sỏi nào nên tôi đã chọn những trái thông khô để dùng hôm nay. Các em thấy không? Chúng ta có thể rất khôn khéo, linh động, dùng bất cứ vật gì có sẵn để thực tập. Tất cả mọi thứ trên thế gian này đều là Pháp; các em có biết điều đó không? Nếu chúng ta sử dụng viên sỏi để thực tập chăm sóc bản thân, thì viên sỏi đó là Pháp của Bụt. Ví dụ nếu chúng ta không thể tìm thấy sỏi và chỉ có trái thông thì sử dụng trái thông, nếu không có sỏi hoặc trái thông thì chúng ta dùng những ngón tay của mình. Như thế, chúng ta có thể thiền ngón tay, thiền trái thông hoặc thiền sỏi.

Bây giờ chúng ta bày bốn viên sỏi hoặc bốn trái thông ra trước mặt. Mục đích của phương pháp thiền này là nuôi dưỡng sự tươi mát, sự vững chãi, sự tĩnh lặng, và sự tự do trong thân tâm chúng ta. Chúng ta có thể thực tập thiền sỏi một mình hoặc cùng với nhiều bạn khác trong nhóm. Khi có một nhóm đông như hôm nay, trước hết chúng ta đề cử một người giữ chuông gọi là vị tri chung (the bell master). Chúng ta hãy ngồi cho đẹp, vì tư thế của cơ thể sẽ ảnh hưởng đến tâm trí chúng ta. Khi chúng ta ngồi lưng không thẳng hoặc dáng ngồi uể oải, tâm của chúng ta dễ phát sinh những suy nghĩ và cảm nhận có tính cách tiêu cực và bi quan. Nhưng khi ngồi ngay thẳng lại và thư giãn thân tâm, tư duy và cảm nhận của chúng ta có thể trở nên rõ ràng hơn, quan điểm và cách nhìn sẽ sáng suốt hơn. Vì vậy, những người trẻ chúng ta nên thường xuyên giữ cơ thể cho thẳng và đẹp, càng lâu càng tốt. Bây giờ chúng ta hãy lắng nghe một tiếng chuông để tâm trở về trạng thái yên lặng, dễ tập trung, trước khi chúng ta thực tập thiền sỏi. 

Ý thức hơi thở vào; ý thức hơi thở ra.

Ý thức ngực phồng lên; ý thức ngực xẹp xuống.

Ý thức bụng phồng lên; ý thức bụng xẹp xuống.

Ý thức toàn thân; ý thức từng phần của thân, từ đầu đến chân…

Hoa – tươi mát

    Tâm ta đang lắng yên và bất động. Chúng ta chắp hai tay lại và cúi đầu chào các viên sỏi. Sau đó, chúng ta dùng tay trái nhặt lấy viên sỏi hoặc trái thông đầu tiên làm vật tượng trưng cho một đóa hoa. Trái thông tôi đang nắm đây trông giống như một đóa hoa nên tôi dùng nó để thực tập phần này. Những hòn sỏi và trái thông nhỏ này nằm bên lề đường đã lâu và chẳng có giá trị gì đối với bao nhiêu người đã đi qua. Nhưng khi chúng ta có một chủ đích, khi chúng ta cúi đầu cẩn trọng nhặt nó lên, hòn sỏi hoặc trái thông sẽ trở nên đặc biệt và có ý nghĩa. Giá trị và ý nghĩa của sự vật nằm trong chủ đích của chúng ta, và tất cả đều tùy thuộc vào cách thức khi chúng ta tiếp cận. Bây giờ chúng ta dùng hai ngón tay trái để nhặt hòn sỏi lên và đặt nó vào lòng bàn tay phải. Hòn sỏi hay trái thông khô này tượng trưng cho đóa hoa đang hiện hữu trong thân tâm các em. Các em là những đóa hoa trong vườn hoa nhân loại; đôi mắt các em trong sáng như hoa, mũi các em xinh xắn như hoa, và miệng các em tươi vui như hoa. Hai bàn tay các em đẹp như hoa, thân hình các em xinh tươi như hoa; tất cả mọi thứ đều đang tươi đang đẹp như hoa. Như thế, khi chúng ta chọn một cái gì đó và xem nó là một bông hoa, chúng ta cũng sẽ thấy chính mình là một bông hoa. Sau khi đặt hòn sỏi vào lòng bàn tay phải, chúng ta úp bàn tay trái lên trên hòn sỏi.

Thở vào, tôi ý thức tôi là một đóa hoa/ tôi tiếp xúc với yếu tố tươi-như-hoa trong tôi

Thở ra, tôi cảm thấy tươi mát

    Nếu lúc đó không thấy tươi mát, chúng ta nói: “Thở ra, tôi nuôi dưỡng sự tươi mát trong tôi, tôi tiếp xúc với sự tươi mát trong phần sâu kín của bản thân tôi.”

Thở vào, hoa;

Thở ra, tươi mát.

Với tiếng chuông, chúng ta sẽ thở ba lần như thế để thực tập “Hoa, tươi mát.”

     Chúng ta thở và mỉm cười trong chánh niệm. Các em có thể thở vào thở ra như vậy bao nhiêu lần tùy thích. Ba lần, năm lần hay nhiều hơn; hoặc thở như vậy liên tục trong năm phút nếu các em muốn. Trong những giờ giải lao, thay vì để hết thời gian chạy quanh và chơi đùa với bạn bè, các em có thể ngồi lại một góc nào đó, nắm một viên sỏi hoặc một ngón tay và chỉ cần thở vào thở ra có ý thức như thế vài phút là các em cảm nhận được sự tươi mát đang phát sinh trong tâm. Trước khi làm bài thi hay bài khảo sát (test), các em có thể thực tập thở như vậy. Tâm các em sẽ có dịp để trở nên trong sáng, tươi mát và tỉnh táo hơn; và khi trở lại lớp học các em có thể học hỏi được nhiều hơn, hoặc làm bài thi dễ dàng và sáng suốt hơn. Hoặc khi các em nói chuyện với bạn hay một người nào đó, sự tươi mát và nhẹ nhàng của các em sẽ gây ảnh hưởng tốt lên người nghe, tạo niềm vui và lợi lạc cho họ.  Bây giờ chúng ta đặt hòn sỏi này xuống bên phía tay phải.

Núi – vững vàng

Hòn sỏi thứ hai tượng trưng cho một ngọn núi. Một lần nữa, chúng ta ngồi lại cho ngay ngắn, trở về với hơi thở, và cúi xuống nhặt hòn sỏi tượng trưng cho núi. Trong văn hóa Á châu, đặc biệt trong các tu viện, người ta luôn dùng hai tay, hay ít nhất một tay đặt lên tay kia để tiếp nhận bất cứ vật gì; đây là một cách để thể hiện sự cẩn trọng đối với vật tiếp nhận và hành động của mình. Đây không phải chỉ là một hòn sỏi hoặc một trái thông nhỏ, nhưng nó là một Pháp khí vì nó có thể giúp chúng ta tiếp xúc với tự do và bình an. Vì vậy, cũng như trước, chúng ta nhặt nó lên với bàn tay trái, đặt vào lòng bàn tay phải và nắm lại.

Thở vào, tôi ý thức tôi là núi/ có một hòn núi trong tôi

Thở ra, tôi thấy vững chãi, bất động.

Người lớn tuổi ít khi dùng những từ như vậy, phải không? Các em thường nghe người ta nói: “Tôi hạnh phúc, tôi buồn lo, tôi tức giận...” nhưng có thể chưa nghe ai nói, “tôi cảm thấy vững chãi” hoặc “tâm tôi bất động.” Nhưng vững chãi và bất động chính là hai đặc tính cần thiết giúp chúng ta không bị lôi đi bởi con ngựa cảm thọ hay bị nhận chìm bởi cơn sóng cảm xúc. Có được sự vững chãi và bất động, chúng ta mới có được hạnh phúc, an nhiên, dễ chấp nhận và tha thứ  đối với chính mình và người khác. Vì vậy, các em nên học cách nói: “Tôi cảm thấy vững chãi,” hoặc “Tôi nuôi dưỡng sự vững chãi và bất động trong tôi.” Đó là những điều rất quan trọng mà mỗi người chúng ta có thể thực tập, bất kỳ ở lứa tuổi nào. Ôm hòn núi trong bản thân và mỉm cười...

Thở vào, núi; thở ra, vững chãi, bất động.  

Bụng phồng lên, bụng xẹp xuống…

Những người lớn hôm nay không có sỏi hay trái thông thì quý vị vẫn có thể dùng các ngón tay của mình để cùng thực tập với các cháu. Bây giờ chúng ta tiếp tục thực tập với nhau.

Nước – lặng chiếu

    Chúng ta hãy nhìn vào viên sỏi thứ ba tượng trưng cho nước. Em nào biết những gì xảy ra với nước khi yên tĩnh và trong suốt? Các em thấy gì? Sự phản chiếu! Rất chính xác! Nước phản chiếu hình ảnh của tất cả mọi hiện tượng, đầy đủ và trung thực như chúng đang là. Các em có biết tên sư cô Như Nghiêm có nghĩa là gì không? Tên sư cô này có nghĩa là “như thị” và như thị có nghĩa  là “như là” (suchness, as it is). Vì vậy, khi nước yên và trong, chúng ta thấy những hình phản chiếu trong nước một cách rõ ràng như nó đang là. Nhưng khi nước bị xao động, chúng ta thấy mọi thứ đều bị bẻ gập lại, méo mó hoặc chia thành từng mảnh nhỏ. Đó là lý do tại sao chúng ta thực tập để làm tâm tĩnh lặng như nước và tâm có thể thấy mọi thứ chính xác như nó đang là. Dù cho đó là một con ngựa, chúng ta cũng phải thấy đó là con ngựa. Chúng ta thấy rằng chúng ta không thể dừng nó lại, thế thôi. Đừng bào chữa gì cho sự kiện này và cũng đừng tin vào sự bào chữa. Liệu các em có thấy rõ điều này không?

    Tôi chọn trái thông này tượng trưng cho sự tĩnh lặng của nước vì nó có lớp vỏ ngoài gồm nhiều cánh nhỏ khép kín lại với nhau. Giống như khi ngồi thiền chúng ta ngồi thật thẳng, khép mắt lại, không nghe nhạc, không ăn, không ngửi, và cơ thể được ổn định, không bị kích thích. Đóng hết các cửa giác quan, ngăn chặn các xáo động và kích thích từ bên ngoài cũng có thể giúp chúng ta nuôi dưỡng sự tĩnh lặng trong tâm. Trong thiền quán, đây là sự thực tập “dừng lại” (chỉ) để sự thực tập “nhìn sâu” (quán) có thể thực sự xảy ra. Trái thông này có những cánh nhỏ khép kín vào nhau trông rất bình an và tĩnh lặng. Bây giờ chúng ta dùng tay trái nhặt hòn sỏi hoặc trái thông và đặt nó vào bàn tay phải rồi úp bàn tay trái lên.

Thở vào, tôi ý thức tôi là nước, tôi tiếp xúc với yếu tố nước trong tôi.

Chúng ta không cần phải tưởng tượng nhiều vì cơ thể chúng ta đang chứa rất nhiều nước; 65% đến 70% trọng lượng của cơ thể của chúng ta là nước. Các em có biết 2/3 cơ thể chúng ta là nước không? Nước trong tế bào, nước ở giữa các tế bào, ở đâu cũng có nước. Khi nước được bình lặng và yên tĩnh, chúng ta sẽ có sự phản chiếu trung thực.

Thở vào, nước tĩnh; thở ra, lặng chiếu.

Không gian – tự do

Chúng ta đặt hòn sỏi nước xuống và nhặt hòn sỏi không gian lên. Trái thông tôi đang nắm đây có các cánh đã mở lớn, và ta thấy có nhiều khoảng trống chung quanh và ở giữa các cánh nhỏ của nó. Các em cảm thấy thế nào khi có nhiều không gian trong mình và chung quanh mình? Không gian mang đến cho các em cảm giác gì? Em thấy có chánh niệm? Thật là kỳ diệu! Không gian thênh thang dẫn đến chánh niệm. Cô bé kia! Em thấy thế nào? Hạnh phúc? Em thấy hạnh phúc ư? Tốt lắm! Không gian dẫn đến hạnh phúc, không gian dẫn đến chánh niệm, không gian gây cho ta cảm giác tự do. Tự do di chuyển, tự do không bị vướng mắc vào ý nghĩ, vào cảm xúc hay bất cứ điều gì. Chúng ta hãy đặt trái thông hoặc hòn sỏi thứ tư vào lòng tay phải và nhẹ nhàng nắm lại.

Thở vào, tôi nuôi dưỡng không gian trong tôi/ tôi tiếp xúc với không gian trong tôi.

Thở ra, tôi cảm thấy tự do, hạnh phúc và có chánh niệm

Thở vào, không gian; thở ra, tự do.

Sau cùng, chúng ta khẽ đặt hòn sỏi này xuống và chắp tay búp sen xá các Pháp khí đã giúp chúng ta cảm thấy tươi mát như hoa; vững chãi như núi; phản chiếu mọi vật như nước, và tự do như không gian thênh thang. Sự thực tập thiền sỏi thường xuyên sẽ giúp chúng ta nuôi dưỡng những chất liệu tâm linh này để chúng ta có thể chăm sóc những đợt sóng cảm xúc và để chế ngự con ngựa hoang trong ta từng ngày một. Khi một cơn sóng cảm xúc vừa dấy lên hoặc khi con ngựa bắt đầu muốn chạy, chúng ta phải ý thức nó ngay và quay về với hơi thở, để có mặt kịp thời với nó. Đây chính là giây phút hạnh phúc của người tu tập.

Ted Talk : Elizabeth Gilbert: Your elusive creative genius

Tìm được cái bài nói này khi mình làm bài tập môn Women's Studies. Mình đã xem phim Eat, Pray, Love. Không nhớ rõ nội dung lắm, chỉ nhớ cảnh cô diễn viên chính đạp xe đạp giữa hai bên là đồng lúa. 

Lưu lại bài nói này vì nó giúp mình tỉnh ngủ mà làm bài tiếp :))

Happy Valentine's Day - 2016

From Po & Pan with love.

Movies: Little forest

Chè trôi nước. Tôi đi xay rau bina với chút nước, đun sôi, rồi trộn với bột nếp. Trong lúc đợi bột nở, tôi đi nghiền mớ khoai lang tím đã hấp chín, vo viên làm nhân. Nhồi bột nếp, bọc nhân lại, rồi luộc chín. Xong thả vào vào nồi nước đường với gừng, thêm chút nước cốt dừa. Chè hơi ngọt, thơm cay mùi gừng, và béo. 

Canh bí đỏ. Còn nửa quả bí đỏ Nhật hôm trước nấu chè đậu xanh bí đỏ. Bỏ hạt, gọt hết mớ vỏ cứng, cắt miếng nhỏ. Tôi đun một nồi nước sôi, cho tí muối, thêm 3 cái nấm trắng. Đợi sôi lại rồi cho bí vào. Trước đây tôi hay xào bí qua cho thơm, nhưng dạo này ngại ăn dầu nên chỉ thả vào nồi nước sôi. Nấu cho bí mềm, nêm thêm tí muối, bỏ tí gừng băm nhỏ. Trước khi tắt bếp thì cho thêm ít ngò. Bí ngọt và bùi.

Chả kho. Tối qua đã làm chả bằng lá tàu hủ ky cuộn rong biển. Hấp chín, để nguội rồi bỏ tủ lạnh. Hôm nay, mấy cây chả đã chắc lại. Cắt chả thành khoanh vừa ăn. Cho dầu vào chảo, xào hành cho vàng, cho nước tương, đường và chút nước vào đun sôi. Thả mấy khoanh chả vào. Tôi thường cho thêm  nước để vừa ngập mặt chả. Đun lửa nhỏ cho chả thấm. Thả thêm một trái ớt vào nấu chung cho thơm. Khi nước gần cạn thì cho thêm tí tiêu xay và hành lá lên rồi tắt bếp. Chả mềm, mặn mặn ngọt ngọt cay cay, thơm mùi rong biển, tiêu và hành lá. 

Nấu xong hết, vẫn còn sớm tôi ngồi xem phim. Một mình. 

Bộ phim về một cô gái trải qua bốn mùa ở một ngôi làng nhỏ giữa rừng. Cô sống kiểu tự cung tự cấp và nấu ăn theo hoa trái từng mùa. Làng quê mọi người vẫn canh tác theo kiểu truyền thống. Xem mà mình cứ thơ thẩn, còn chỗ nào ở Việt Nam để mình về kiếm một mảnh ruộng rồi trồng lúa trồng rau, bắt sâu nhổ cỏ thuần lành như vậy không ta. 

Mình có máu nông dân ba đời chảy trong huyết quản, nên nhìn cảnh bạn ấy trồng lúa, trồng rau mình thấy mê lắm. 

Phim kiệm lời, nên lời sâu sắc, mình chưa hiểu được hết. Phim đẹp, cảnh bốn mùa ở Nhật đẹp và cảnh mấy món ăn cũng đẹp. Dạo này mình nấu ăn nấu mỗi món một ít, vừa đủ ăn trong ngày. Mình thích nấu vài ba món một bữa, kiều thích có món mặn, món canh và món rau. Xem bạn ấy nấu ăn trong phim, thấy mấy món đơn giản, nhẹ nhàng. Món nào cũng bé bé xinh xinh. 

Mình cũng chỉ nấu được mấy món đơn giản. Đi chùa ăn được mấy món rau luộc ngon ngọt quá chừng. 

Hôm qua vừa đi chợ mua rau củ đủ màu, tuần sau chắc sẽ có nhiều món hấp dẫn.

P.S: sau khi up xong bài này được vài ngày thì đọc được cái tin các bạn Nhật Bản đã bắt đầu dạy robot trồng rau hái dâu. Mình nói với chồng, có duyên mình sẽ sang Nhật ở vài năm nhá. 

Đi chùa đầu năm

Trong chuyến đi Mexico năm ngoái, hai đứa mình có một buổi sáng đi dạo thiệt là thanh bình ở một cái công viên ở trung tâm Mexico city. Buổi sáng đó, hai đứa ngồi nhấm nháp bánh mì, rắc mấy vụn bánh cho một con chim sẻ nhỏ, ngồi nhìn nó ăn. Ăn no, con chim bay đi. Xong mình nắm tay chồng, bảo là năm sau em muốn đi cùng với anh về Lộc Uyển. Sau chuyến đó, về đến nhà là mình book luôn vé máy bay, và đăng ký xuống chùa ăn Tết. 

Mình rất mong chờ chuyến đi này. Lần trước, sau khi đi khóa tu tiếng Việt ở Lộc Uyển, vừa ra đến sân bay là mình gọi điện ríu rít kể cho chồng nghe mình đã vui thế nào. Nhưng mình biết bạn ý sẽ không thể nào cảm nhận được cảm giác bình yên và hạnh phúc đó. Và lần này, mình rất nôn nao để cùng bạn chồng về lại Lộc Uyển. 

Mình đến chùa vào trưa thứ 6, đúng giờ ăn trưa. Lần này, không có tổ chức khóa tu nên chùa khá là vắng vẻ và yên tĩnh. Lúc mình đến, có ba thầy đang chặt mấy nhành cây khô, đem vào gắn hoa giả lên trang trí chuẩn bị Tết. Tụi mình để tạm đồ đạc ở nhà ăn, rồi lên văn phòng để đăng ký. Bữa trưa hôm ấy có chừng 20 người trong phòng ăn, có khoảng 10 sư thầy/sư chú, còn lại là các bạn lên chùa ở như mình. Phần lớn các bạn ở lại long-term khoảng vài tuần hoặc vài tháng. Có hai người Việt, đang tập sự để chuẩn bị xuất gia, còn lại là người nước ngoài. 

Ăn trưa. Đồ ăn được bày ra trên một cái bàn dài và mọi người tự lấy thức ăn của mình. Thường sẽ có cơm, một món mặn, rau củ luộc, canh và salad. Sau khi lấy thức ăn xong, mọi người vào phòng ăn, ngồi đợi ăn cơm cùng nhau. Trước khi ăn, sẽ có một bạn thỉnh chuông và đọc lời khấn nguyện trước khi ăn. 

1. Thức ăn này là tặng phẩm của đất, trời, của muôn loài và công phu lao tác.

2. Xin nguyện ăn trong chánh niệm và với lòng biết ơn để xứng đáng thọ nhận thức ăn này.

3. Khi ăn, xin nhớ nhận diện và chuyển hóa những tâm hành xấu, nhất là tật ăn uống không có chừng mực.

4. Xin nguyện ăn như thế nào để giảm thiểu khổ đau của muôn loài, bảo hộ được trái đất và chấm dứt những nguyên nhân gây biến đổi khí hậu bất thường.

5. Vì muốn xây dựng tăng thân, nuôi dưỡng tình huynh đệ và thực hiện con đường hiểu và thương nên chúng con xin thọ nhận thức ăn này.

Xong mọi người sẽ nhìn nhau, chắp tay cười mời nhau và ngồi ăn trong im lặng. Cơm rất ngon và lành, cứ từ từ mà ăn. 

Thường thì phụ nữ sẽ ở dưới xóm Trong Sáng (Clarity Hamlet) của các cô, nhưng vì mình đi cùng bạn chồng nên mình sinh hoạt ở trên xóm Vững Chải (Solid Hamlet) của mấy thầy. Ở chùa có dorm 6 người hoặc 3 người một phòng, nhưng vì mình với bạn chồng ngại nên mang theo lều cắm ở khu camping của chùa. Đất của Lộc Uyển rộng khoảng 1.6km2 đồi núi hoang vu. Xóm của mấy cô ở dưới chân đồi, đi lên đồi khoảng 500m là thiền đường chính, khu cắm trại của mình ở cạnh thiền đường chính. Lên dốc một tẹo nữa là nhà ăn, lên thêm một tẹo nữa là khu ở của các thầy, văn phòng, nhà trà, quán sách và một thiền đường nhỏ của các thầy. Thiền đường lớn thường là nơi ngồi thiền chung của các thầy cô. Mình chưa bao giờ xuống dưới xóm của mấy cô chơi nên không biết có gì ở dưới. 

Sau khi ăn trưa xong, mọi người nghỉ ngơi đến khoảng 3 giờ chiều là giờ làm việc (working meditation). Thứ sáu vì mình mới đến nên không làm gì. Thứ bảy thì mọi người tụ họp chia nhau dọn dẹp để chuẩn bị đón khách đến ăn Tết vào tuần sau. Mình thì cùng hai bạn nữa đi dọn toilet, một vài bạn khác đi dọn rác, chồng thì đi phụ một bác nữa đi đốn một cái cây chết khô ở gần khu cắm trại của mình. Chiều 5 giờ là giờ ngồi thiền. Đọc một bài kinh ngắn, xong chuẩn bị đi ăn tối.

Buổi tối cứ tầm 6 giờ là lại nghe tiếng tru của mấy bạn chó hoang (coyote), nghe cũng hơi ghê, nhưng có thầy nói tụi nó hiền lắm, nó thấy mình thì nó bỏ đi thôi. 

Bữa ăn tối thì informal hơn, mọi người cũng lấy thức ăn, và chỉ cần nghe chuông, tự quán niệm, rồi ăn. Ăn xong, mọi người tự ra rửa chén bát của mình. Một vài người ở lại phụ lau bàn, mang chén bát đã rửa vào máy khử trùng, lau và úp chén. 

Khoảng 7g30 sẽ có một sinh hoạt tập thể. Hôm thứ 6, thường sẽ là giới thiệu chung cho những người mới đến. Thứ 7 thì có một buổi gọi là Be-in, mọi người ngồi lại cùng nhau, giới thiệu về mình, sao mình lại đến đây, có thể chia sẻ gì đó, một bài hát, một bài thơ, hay câu chuyện gì đó. 

Đợt này đi bọn mình gặp một đôi vợ chồng đã về hưu. Trước đây họ học và làm về lâm nghiệp và bảo dưỡng các đường mòn trong rừng. Họ đến ở khoảng 6 tháng, họ giúp chùa dọn dẹp rừng, xây dựng và bảo dưỡng mấy đường mòn ở đó. Mình cũng gặp một đôi vợ chồng về hưu khác, là bác sĩ tâm lý và tư vấn tâm lý. Họ đến đấy ở 10 ngày, hai bạn ấy bảo đây giống như là một kiểu vacation của các bạn ý. Có một bạn nhạc sĩ đến từ Canada, đến đây ở một tháng. Có một gia đình, ba mẹ con đến. Hai bạn con trai chắc khoảng 10 và 15 tuổi, ở nhà home school. Ba mẹ con đó thì đến chùa để ăn Tết, vì hai năm trước có đến một lần và rất thích nên lần này quay lại. Bạn nhỏ rất năng nổ, hễ có yêu cầu volunteer là bạn lúc nào cũng hăng hái giơ tay. 

Ngoài mấy giờ đó, thì còn có một giờ ngồi thiền buổi sớm, lúc 5g45. Ăn sáng lúc 7g30. Thiền hành, đi hiking trong tĩnh lặng khoảng 11g30. 

Thời gian còn lại, mình và chồng hay vào phòng trà đọc sách, đi dạo xuống khu vườn tượng phật dưới xóm mấy cô, hoặc leo lên đỉnh đồi gần đó ngắm hoàng hôn. 

Chủ nhật mọi người bắt đầu lên đông hơn. Buổi chiều chủ nhật có một buổi thuyết pháp của hòa thượng. Thầy giảng về một số bài thơ của thầy Nhất Hạnh. Trong đó có bài Uyên Nguyên, mà bạn chồng đã học thuộc lòng rồi lúc lên máy bay đọc cho mình nghe. Sau đó lúc 5pm là lễ đón giao thừa. Lẽ giao thừa trang nghiêm ấm cúng. Ngồi thiền, sau đó đọc một thời kinh. Buổi tối thì có văn nghệ của một số anh chị cô chú bác ở gần đó. 

Sáng thứ hai, có buổi lễ chúc tết hòa thượng.Sau khi đốt xong một băng pháo tết, múa lân mừng tết. Các thầy cô đọc lời khấn nguyện cho năm mới. Xong lễ thì có một phần thú vị là bói Kiều. Mọi người lên lạy phật, khấn nguyện cụ Nguyễn Du, đặt tay lên chuông thành tâm đặt một câu hỏi rồi, bốc trong chuông ra một bao lì xì đỏ. Các thầy các cô sẽ ngâm hai câu thơ trong bao lì xì, rồi giải nghĩa. Giọng mọi người ngâm rất hay, giải nghĩa cũng vui. Nhưng vì thời gian có hạn nên chỉ bói mấy quẻ tượng trưng, rồi mọi người có thể tự lên xin cho mình một quẻ. Mình cũng lên xin một quẻ, lúc đầu mình định hỏi về chuyện con cái, nhưng rồi, mình nghĩ mình còn quá trẻ nên quay qua hỏi chuyện học hành, học làm sao cho bớt dốt, cho tới nơi tới chốn. Mình được cụ cho quẻ này 

"          Bởi lòng tạc đá ghi vàng

Sớm khuya tiếng hạc tiếng đàn tiêu dao"

Mình chém với bạn chồng là ok, chắc cụ khuyên em nếu mà em đã quyết chí, thì việc học hành của em sẽ vui thú như là chơi. 

Ngày Tết là dịp duy nhất trong năm phòng của các thầy cô mở cửa cho mọi người vào thăm, kiểu như mình mở cửa đón khách vào nhà vậy. Mọi người đi thăm phòng có thể mang theo quẻ Kiều để các thầy giải nghĩa. Mình bay chuyến buổi chiều  nên không có nhiều thời gian đi thăm phòng các thầy. Đi quanh quanh được một tẹo, ăn được ít mứt ít trà rồi lại về. Mình không biết trước lich ăn chơi tết như vầy, biết trước thì đã ở lại thêm một ngày nữa. 

Sau khi về nhà, hai vợ chồng đã ngoan hơn trước. Sáng sáng cũng ngồi yên được mươi mười lăm phút. Ngồi ăn cũng chậm rãi và an nhiên hơn. Chồng nói nếu chị Thư đi thì chắc sẽ thích lắm. Mình cười. Ừ, đủ duyên thì sẽ đến thôi. Như mình sau chuyến đi Alaska chắc là đủ duyên, còn bạn chồng thì sau chuyến đi Mexico. 

Ngày ngày có một người bạn đường cùng mình thở vào thở ra, cùng trân quý những gì mình đang có trong hiện tại. 

Trong phòng ăn ở Lộc Uyển, mình thấy một câu thư pháp "không bùn thì không sen", câu này và câu "tạc đá ghi vàng"  chắc là kim chỉ nam của mình trong năm nay. Nếu mình quyết chí thì mình làm gì cũng được mà. 

Dốt

Dạo  này, ngày nào chồng cũng mắng mình dốt.
Mỗi lần quánh mình một phát "Dốt nè!", thì bạn ấy sẽ mở một cái gì đó cho mình đọc cho bớt dốt.
Nhưng nếu bớt dốt sao ngày nào cũng mắng mình dốt.
Mà sao mình thấy mình dốt mà mình vui dễ sợ.

Mỗi lần bạn mắng, mình cứ cười hề hề, xong quay qua bảo, anh mắng em dốt chắc anh mắng cả đời.

Sợ

Sáng nay, khi ngủ dậy, tự nhiên mình lại nghĩ đến chuyến đi Mexico, và một điều mình chưa nói đến trong chuyến đó. 

Mình quay sang nói với chồng, chuyện gì sẽ xảy ra NẾU bà lão đang quét sân đó là một người thuộc băng đảng mafia bắt cóc bán nội tạng các kiểu, bà ý gọi điện thoại xí xô xí xào tiếng TBN sao mình biết được là gọi cho ai, để làm gì. 

Chuyện gì sẽ xảy ra NẾU chú bé 5 tuổi kia là con mình mà nó lại dám bắt chuyện với hai người lạ trên máy bay như vậy. Nếu hai kẻ lạ mặt đó có ý đồ bất chính với con mình thì sao. 

Mình đã từng sợ, nhưng tại sao lúc đó mình không sợ? Mình có nên sợ hay không? Nếu mình sợ thì nỗi sợ đó đến từ đâu? 

Chồng bảo, thì tại vì mình chưa đủ "lịch duyệt giang hồ" nên mình sợ. Chồng ngẩn người ra nghĩ một lượt, xong bảo sao anh chưa bao giờ sợ hết. 

Mình chưa suy nghĩ được rõ ràng lắm, nhưng mình nghĩ nỗi sợ của mình một phần đến từ những điều mình chưa biết. Vì mình không biết nên mình sợ. Như mình không biết bà lão ấy là người như thế nào, mình không biết hai kẻ lạ mặt trên máy bay ở đâu ra. Khi đến nơi lạ, mình "lạ nước lạ cái" nên mình cũng sợ. 

Hai đứa mình muốn đi đến châu Phi, muốn đi Istanbul, muốn thăm Israel, thăm Iran. Nhưng bọn mình sợ. Hoặc lần Thanksgiving vừa rồi, bọn mình cũng cancel một chuyến đi vì mình sợ lái xe không an toàn. 

Mình nghĩ khi mình đã sợ thì mình hoàn toàn không nên đi đâu hết, vì có đi thì mình cũng không tận hưởng, nhìn thấy, cảm nhận được gì từ chuyến đi đó. 

Rõ ràng, mình cần cẩn trọng trong khi đi du lịch. Tuy nhiên, với những đứa hay lo như mình thì đó là một ranh giới mỏng manh giữa cẩn trọng và lo lắng, bất an. 

Nghĩ về "lịch duyệt giang hồ", bọn mình đã có những quan sát, đánh giá, nhận định khi quyết định tiếp cận với bà lão hoặc là đứa bé. Những cái đó đến rất nhanh và tự nhiên dựa trên những kinh nghiệm bản thân. Chắc sau này, khi hai đứa "bôn tẩu giang hồ" nhiều hơn thì sẽ đỡ sợ. 

Sáng nay, cảm thấy rất thú vị, khi mình nằm đó, "quan sát" nỗi sợ của mình. Thử nghĩ xem đầu vào là gì, não mình tâm mình đã xử lý mớ thông tin đó như thế nào để "sản xuất" ra cái nỗi sợ hãi đó. 

Nghĩ một hồi lùng bùng, quay qua ôm chồng cười hí hí, em đi học tâm lý học đây. 

 

Mexico trip - Dec 2015

Năm nay đi chơi chuyến nào cũng thích. 

Mục đích chính của bọn mình đến Mexico lần này, ngoài việc làm visa, là đi thăm Chichen Itza, kim tự tháp cổ của người Maya. Nhờ bạn chồng khai sáng, mình mới biết thêm về các nền văn mình cổ đại ở Trung và Nam Mỹ. Ở Mexico City có cái bảo tàng to vật vã lộng lẫy hoành tráng về các nền văn minh ở Trung và Nam Mỹ. Ở Mexico thì có một số nền văn hóa lớn như của người Aztec, người Maya, và một tộc người xây dựng nên thành phố Teotihuacan. Còn có một tộc người nữa là người Inca, với địa danh Machu Pichu huyền thoại ở Peru. Mình nói với bạn chồng là mình cũng thích đi nữa, nhưng mình muốn đi lên Machu Pichu bằng cái Inca Trail, 4 ngày, mỗi ngày đi bộ khoảng 20 cây số kia cơ. Chồng bảo hai đứa yếu ngoe, đi xong xỉu giữa đường ai vác về. Nên hai đứa vẫn còn lăn tăn, ham mê cảnh đẹp mà sợ chết nên chưa biết làm sao. 

Trước khi đi Mexico, mọi người đều khuyên phải cẩn thận vì Mexico nghe đồn rất nguy hiểm (mấy người khuyên mình thì toàn chưa đi Mexico thôi). Dĩ nhiên đi chơi ở đâu thì cũng phải cẩn thận, nhưng đi về thì mình thấy Mexico cũng không quá đáng sợ. Hotel thì đặt trước, đi lại thì có uber, cẩn trọng một chút khi đi đến nơi lạ thì mọi thứ ok. Mình thấy người dân Mexico mình gặp vui vẻ, nồng nhiệt. Hàng rong, bán dạo cũng đông đúc như Việt Nam, nhưng được cái không chèo kéo, đường thì lúc nào cũng có người quét quét nên dù người ta cũng xả rác nhưng sáng sớm ra đường thì sạch đẹp lắm. Chuyến đi này vui vẻ, thoải mái, hông có vấn đề gì hết. 

Nam Mỹ vừa gần, vừa rẻ, vừa vui, lại có văn hóa phong phú như vậy, nên hai đứa mơ là sẽ học được thêm một mớ tiếng Tây Ban Nha để có thể sớm quay lại đi nát cái xứ này.

Có nhiều thứ để nói về Mexico nhưng mà mình nhớ mấy thứ linh tinh kiểu như vầy nè.

Lúc ở Mexico, các bạn ý xí xô xí xào tiếng Tây Ban Nha, hai đứa chỉ lõm bõm đủ gọi đồ ăn. Vậy mà tèn tèn đi khắp xóm. Có lần vì mê ăn, mà google map chỉ bậy, đi bộ lang thang lạc vô một khu dân cư toàn đường một chiều vắng xe vắng người. Đang buồn đời vì không biết làm sao gọi taxi, thì có một bạn già già đang quét sân quét vườn, ngoắc ngoắc hỏi cần gì. Bạn ý không biết nói tiếng Anh, tiếng Tây Ban Nha của mình thì cỡ cỡ trình độ tiếng Anh của bạn đó. Vậy mà cũng hiểu nhau, lấy điện thoại gọi taxi cho mình, hai bên dùng động từ to quơ chém chém hỏi mình từ đâu tới, ở đây bao lâu, xong giới thiệu hoa này hoa kia trong vườn khi mình khen vườn đẹp. Rồi còn hái cho mình mấy cái bông, cho mình mấy trái chanh dây, dặn trái nào chín rồi, trái nào thì vài bữa nữa ăn. Mình có google translate nhưng cũng không dùng mấy, mà mình thấy nói kiểu quơ quơ như vậy vui hết biết. Quan trọng là mình có chịu lắng nghe nhau hông. 

Lúc trên máy bay, hai đứa ngồi cạnh một bạn bé 5 tuổi. Bạn nói tiếng Anh với bọn mình, bạn hỏi mình có nói tiếng anh hông, mình nói có. Mình hỏi lại, còn bạn thì sao, bạn trả lời bằng tiếng Anh luôn, hông, mình chỉ nói tiếng Tây Ban Nha thôi, mình học tiếng Anh ở trường một xíu. Tiếng Anh của bạn khá xịn đủ để nói mấy thứ đơn giản với bọn mình, chỗ nào hông nói được bạn khều khều mẹ bạn ngồi ở băng ghế trên, mẹ bạn viết giấy chuyền xuống cho bạn tự nói. Xong mình, bạn chồng và bạn bé ngồi chơi với nhau. Lấy ipad ra vẽ heo vẽ bò. Vẽ chán, bạn bé bày bọn mình chơi Pikachu, một trò như là oẳn tù tì của Việt Nam. Bạn chồng chơi thua bạn bé luôn, nhục cái mặt. Oẳn tù tì chán, bạn bé lại bày bọn mình chơi trò Roniac gì gì đó, kiểu như đụng vô người là bị. Ba đứa ngồi sát rạt nhau, làm sao né được, vậy mà cũng chơi được trò này, ba đứa cứ đụng qua đụng lại. Vậy mà cũng vui. Lúc về bạn chồng nói, sao lúc 5 tuổi con người ta dễ vui quá há. 

Có một buổi sáng, lúc ở Mexico city, hai đứa đi bộ từ khách sạn ra một cái bảo tàng ở khu trung tâm. Đến lúc 9am nhưng mà bảo tàng 10am mới mở cửa. Vậy là hai đứa nắm tay nhau đi dạo trong công viên cạnh đó. Ta nói, cứ nắm tay nhau, thong dong đi, vừa thở vừa đi, vừa nhìn mọi thứ. Thấy đời thanh thản nhẹ nhàng quá mạng. Chẳng hiểu ở đâu chồng kiếm được bài hát thiền ca của Làng Mai mà hai đứa đi một vòng, ngồi xuống ghế đá, mở lên mỗi đứa một cái tai nghe cùng nhau. 

Nghe xong mình hỏi chồng, sao người xuất gia mới làm được, mình làm luôn có được không. Bạn ý cười. Bạn nói Tết ta này hai đứa lên chùa chơi nhá. Mình nghĩ bạn mà lên chùa, có khi bạn còn thích hơn mình. 

Lúc hai đứa xếp hàng đợi vào tòa nhà quốc hội của Mexico tham quan, bạn chồng nhìn quanh quanh xong phán luôn: sao có những người chẳng làm gì mà mặt họ lúc nào cũng nhăn nhăn. Mình nhìn quanh thì đúng là cùng đứng xếp hàng, nhưng có bạn nhăn, có bạn cười, có bạn mặt vô cảm. Hai đứa dòm dòm một hồi, xong cũng tự soi lại mặt mình. Vậy là từ đó, lúc nào mặt hai đứa cũng giãn ra, như đang cười. Thật ra não mình rất dễ bị lừa, nếu mình cứ nhe răng ra cười, não mình sẽ bị lừa là mình đang vui. Hai vợ chồng mình có một trò chơi nhảm bắt chước trong Doremon là hai đứa đếm 1 2 3 xong chỉ tay vào mặt nhau cười ha ha ha. Nhảm vậy mà lần nào chơi cũng vui. 

Bọn mình bay về lại nhà vào ngày 31/12. Hai đứa ngồi ở sân bay, nhìn dòng người đến và đi trong mấy chuyến bay cuối năm, thấy nôn nao như Tết của mình. Có một đôi ông bà cụ già lắm rồi, ngồi đợi chuyến bay, ông thì thiu thiu ngủ, bà thì đọc sách, họ dựa vào nhau bình yên quá đỗi. 

Năm qua mình cũng có resolution, mà hình như có mỗi cái khoản ăn chơi là giỏi nhứt. Đã ăn chay được một thời gian, đi chơi thì ăn thịt lại nhưng cũng bắt đầu chán và sợ sợ thịt rồi. Biết thèm đồ chay rồi. Đi chơi thì năm nay siêu thích, đi chuyến nào cũng vui, cũng biết được thêm cái này cái kia, đầu óc bớt u mê tăm tối, bớt chút định kiến, hiểu mình thương mình, hiểu nhau thương nhau hơn. 

Cảm ơn đời này cho mình người bạn đường quá xịn. 

Mexico Trip - Dec 2015